Iako je nacionalni Program za kontrolu populacije pasa u Crnoj Gori trebalo da bude zaokružen do kraja 2024. godine, završni izvještaj koji je pripremila Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove (UBHVFP) pokazuje da je veliki dio lokalnih samouprava zanemario ključne obaveze. U dokumentu se navodi da adekvatna evaluacija programa nije bila moguća, jer lokalne uprave nijesu dostavile dovoljno podataka niti realizovale predviđene mjere.

Neadekvatna primjena lokalnih politika imala je i direktne finansijske posljedice: prema prikupljenim podacima, ujedima pasa jedanaest opština platilo je najmanje 2,80 miliona eura. Rekorder je Nikšić, koji je u periodu 2018–2024. godine isplatio čak 2.000.925 eura naknada građanima.

Veliki broj opština bez skloništa i lokalnih planova

Program je precizirao da sve opštine do kraja 2024. moraju donijeti planove za kontrolu populacije pasa i obezbijediti skloništa za napuštene životinje. Međutim, obavezu izgradnje skloništa nijesu ispunile opštine: Kolašin, Mojkovac, Rožaje, Plav, Andrijevica, Tuzi, Gusinje, Cetinje i Zeta.

S druge strane, plan za kontrolu populacije pasa nijesu donijele: Podgorica, Cetinje, Andrijevica, Bar, Berane, Bijelo Polje, Budva, Danilovgrad, Gusinje, Mojkovac, Petnjica, Plav, Plužine, Tuzi, Ulcinj i Šavnik. Tek devet opština je usvojilo planove, a skloništa je izgradilo ukupno 16.

U registru UBHVFP, koji predstavlja dio veterinarskog informacionog sistema, zaključno sa 31. decembrom 2024. evidentirano je 33.263 pasa, kao i devet odgajivačnica sa tri ili više rasplodnih ženki.

Zdravstveni rizici i porast napada

Upozorenja stručnjaka nijesu od juče. Autori izvještaja naglašavaju da populacija pasa bez nadzora može biti direktno povezana sa pojavom zoonoza, te da napušteni psi predstavljaju bezbjednosni, zdravstveni, ekološki i socijalni problem.

Podaci Instituta za javno zdravlje potvrđuju da je u 2022. godini zabilježeno 295, a u 2023. godini 225 postekspozicijskih tretmana (PEP) zbog ujeda pasa.

Samo po osnovu tužbi građana, deset opština isplatilo je 2,05 miliona eura:

– Berane (2024) – 29.285 eura

– Cetinje (2022–2024) – 8.950 eura

– Herceg Novi (2021–2024) – 4.700 eura

– Mojkovac (2022–2024) – 10.900 eura

– Tivat (2024) – 100 eura

– Kotor (2024) – 5.000 eura

Dodatni podaci koje izvještaj ne sadrži, a o kojima je ranije pisala Pobjeda, ukazuju na to da je Bijelo Polje od 2020. do 2024. isplatilo oko 500.000 eura, Danilovgrad 70.000, Bar 130.000 eura, a Podgorica 100.000 eura samo u prošloj godini.

Zakonske obaveze zanemarene

Prema Zakonu o zaštiti dobrobiti životinja, vlasnici pasa imaju primarnu odgovornost za kontrolu razmnožavanja, dok su opštine zadužene za zbrinjavanje napuštenih životinja, izgradnju skloništa ili potpisivanje ugovora s postojećim registrovanim skloništima. I pored toga, Vlada je već u septembru 2024. nalagala da opštine moraju usvojiti planove i primijeniti sve mjere, što mnoge nijesu uradile.

Autori programa podsjećaju da prije donošenja nacionalnog dokumenta populacija pasa nije bila strateški uređena oblast, a nagli porast broja napuštenih pasa i napada na ljude zahtijevao je hitno uspostavljanje održivog sistema, u skladu s preporukama Svjetske organizacije za zdravlje životinja (OIE).

Aktivnosti opština – od napretka do potpunog zastoja

Izvještaj navodi šta su pojedine opštine uradile u periodu 2022–2024:

 – Herceg Novi – najavljena izgradnja novog skloništa.

 – Kolašin – potpisao ugovor sa Komunalnim preduzećem Berane, izdvojio 100.000 eura za sklonište, 7.000 za udomljavanje, sterilisao 50 pasa i pripremio izmjene odluke o kućnim ljubimcima.

 – Podgorica – formirala multidisciplinarni tim, pokrenula CNR metod (uhvati–steriliši–vakciniši–pusti), subvencionisala sterilizaciju vlasničkih pasa i otvorila specijalizovane parkove za pse.

 – Žabljak – donio lokalni plan, održao edukacije lovaca i utvrdio lokaciju za sklonište.

 – Rožaje – usvojilo lokalni plan za period 2024–2029.

 – Andrijevica – potpisala ugovor s Beranama o zbrinjavanju pasa.

 – Kotor – izradio lokalni plan.

 – Cetinje – završava nacrt plana, uložilo 4.420 eura u sterilizaciju pasa lutalica.

 – Šavnik – formira multidisciplinarnu radnu grupu.

 – Tivat – formirao radnu grupu, sproveo kampanju o odgovornom vlasništvu, organizovao akciju udomljavanja “Usvoji srcem”, izvršio dvogodišnji popis pasa i nabavio čitače mikročipova.

 – Bar – registrovao sklonište za napuštene životinje.

 – Nikšić – sprovedene najobimnije mjere: kroz CNVR program sterilisano 1.000 uličnih pasa i udomljeno 764 (2019–2023), dodatno sterilisano 517 pasa u 2023–2024. Uloženo 5.000 eura u sterilizaciju vlasničkih i uličnih pasa, 7.950 u identifikaciju i registraciju, 15.000 za vakcinaciju protiv bjesnila, te izgrađen karantin vrijedan 100.000 eura na prostoru od dva hektara.

 – Berane – pripremilo nacrt lokalnog plana, ali nije usvojen zbog političke krize.

 – Mojkovac – formirana radna grupa, uspostavljena saradnja s Kolašinom za zajedničko sklonište.

 – Zeta, Pljevlja, Danilovgrad – donijeli ili pripremili lokalne planove.

Ni jedna opština nije izradila plan za obuku i jačanje stručnih kapaciteta, iako je to bila obaveza.

Država mora pripremiti nova rješenja

Na državnom nivou, Ministarstvo poljoprivrede treba da pripremi novi zakon o dobrobiti životinja, kao i nacionalni program za period 2026–2029, te izmjene pravilnika o odgajivačnicama i pravilnika o držanju opasnih pasa.

Ključni izazovi

Prema UBHVFP-u, najveće prepreke ostaju:

– slaba koordinacija državnih i lokalnih organa,

– nedostatak kapaciteta za sterilizaciju u sjevernim opštinama,

– mala medijska pokrivenost u ruralnim krajevima,

– administrativne barijere u izgradnji skloništa.

Ističe se da je jedino održivo rješenje potpuno sprovođenje mjera Programa, čime bi se broj napuštenih pasa smanjio na prihvatljivu mjeru, a odgovorno vlasništvo podsticalo.

Slučajevi bjesnila – nijesu zabilježeni

Crna Gora od 2012. godine nema nijedan registrovan slučaj bjesnila kod životinja, a nikada nije zabilježen slučaj kod ljudi. Osim obavezne vakcinacije pasa i mačaka, kontinuirana oralna vakcinacija lisica i drugih divljih životinja – 550.000 mamaca godišnje – ključni je razlog stabilnog epidemiološkog stanja.

Lovački psi – dodatni rizik

Upozorava se i na problem lovačkih pasa, koji se u ruralnim područjima kreću bez nadzora, dolaze u kontakt sa divljači i često nijesu vakcinisani, identifikovani ni registrovani. U organizaciji UBHVFP održano je više edukacija o odgovornom vlasništvu i zdravstvenoj zaštiti lovačkih pasa.

Finansije: realizovano 393.370 eura

Od planiranih 493.700 eura za sprovođenje Programa, u periodu 2021–2024. realizovano je 393.370 eura.

– Kolašin je potrošio 7.000 eura (za udomljavanje, ne i za sklonište).

– Cetinje 4.420 eura za sterilizaciju.

– Nikšić je investirao najviše – 132.000 eura za sterilizaciju, kastraciju, identifikaciju, CNVR aktivnosti i karantin.

Država je uložila 199.000 eura za identifikaciju i registraciju (potrošeno 50.000), dok je 50.000 eura otišlo na mikročipove i pasoše.