Od operacije „Oluja“, sprovedene od 4. do 7. avgusta 1995. godine na području Banije i sjeverne Dalmacije, navršava se 31 godina. Akcija koju su sprovele hrvatske oružane snage rezultirala je stradanjem skoro 2.000 i trajnim raseljavanjem više stotina hiljada ljudi srpske nacionalnosti, uz masovno uništavanje i pljačku njihove imovine.

Operacija „Oluja“ u Srbiji je okarakterisana kao zločinačka, a godišnjica se obilježava uz pijetet prema žrtvama. U Republici Hrvatskoj, međutim, 5. avgust se obilježava kao Dan pobjede i domovinske zahvalnosti i Dan hrvatskih branitelja.

Akcija je počela 4. avgusta 1995. godine ofanzivom hrvatske vojske i policije, kao i jedinica Hrvatskog vijeća odbrane, na područja Banije i sjeverne Dalmacije.

Dan kasnije, 5. avgusta, hrvatska vojska ušla je u Knin, dok su kolone izbjeglica u automobilima, kamionima, na traktorima i drugim poljoprivrednim vozilima krenule ka Srbiji i Bosni i Hercegovini.

Jedan dio izbjeglica nastanio se i u Crnoj Gori.

Prema podacima Dokumentaciono-informacionog centra „Veritas“, koje citiraju srpski zvaničnici, tokom akcije „Oluja“ ubijeno je 1.869 Srba, od kojih su 1.220 bili civili.

Srbija „Oluju“ naziva „najvećim etničkim čišćenjem na evropskom tlu poslije Drugog svjetskog rata“. Sa druge strane, hrvatski premijer Andrej Plenković je prije nekoliko godina u Kninu „Oluju“ nazvao prekretnicom koja je označila kraj agresije na Hrvatsku, tvrdeći da je „oslobađanjem teritorije Hrvatska vraćena u normalan život“.

Haške presude i različita tumačenja

Međunarodni sud u Hagu donio je osuđujuće presude protiv hrvatskih generala Ante Gotovine i Mladena Markača na 24, odnosno 18 godina zatvora.

Presudom Međunarodnog suda pravde utvrđeno je da su političke i vojne vlasti Hrvatske bile svjesne da će ta operacija izazvati masovni egzodus srpskog stanovništva, kao i da su na očekivanom egzodusu zasnivale vojnu strategiju, smatrajući ga poželjnim.

Međutim, presudom Apelacionog vijeća Haškog suda iz 2012. godine, hrvatski generali Ante Gotovina, Mladen Markač i Ivan Čermak oslobođeni su optužbe za zajednički zločinački poduhvat sa ciljem etničkog čišćenja Srba sa tog dijela hrvatske teritorije.

Zločini nakon „Oluje“ i pitanje odgovornosti

U izvještaju iz 2021. godine zagrebačke nevladine organizacije Documenta – Centar za suočavanje s prošlošću, o neprocesuiranim zločinima nakon „Oluje“, navodi se da je hrvatsko pravosuđe za 26 godina podiglo četiri optužnice protiv devet hrvatskih vojnika i policajaca za ratne zločine nad Srbima.

Izrečene su četiri pravosnažne presude: u dva slučaja osuđujuće za zločine u selima Prokljan, Mandići i Kijani, dok su u druga dva slučaja optuženi oslobođeni krivice za zločine u selima Prokljan, Mandići i Grubori.

Prema navodima Dokumente, brojni zločini uopšte nijesu procesuirani, među kojima su i oni počinjeni u Golubiću kod Knina, Mokrom Polju i Radljevcu.

Beogradski mediji tvrde da su hrvatske snage dejstvovale i po civilima u izbjegličkim kolonama, a najpoznatiji je zločin na Petrovačkoj cesti, kada je na civile – žene, djecu i starce  pucano iz aviona ratnog vazduhoplovstva.

Među onima koji nijesu izbjegli, brojni su stradali.