U najnovijem konačnom izvještaju Državne revizorske institucije (DRI) potvrđeno je da Ministarstvo pravde tokom 2024. godine nije uspostavilo adekvatnu metodologiju ni kriterijume za raspodjelu sredstava vjerskim školama i zajednicama, dok je nadzor nad namjenskim trošenjem novca bio gotovo nepostojeći. Revizija je pokazala da su pojedine isplate iz budžetske rezerve realizovane bez potrebne dokumentacije i zakonski predviđenih procedura.

Prema nalazima DRI, ukupno je isplaćeno 1,7 miliona eura srednjim vjerskim školama, među kojima su Medresa „Mehmed Fatih“ i Pravoslavna gimnazija „Sveti Sava“, bez utvrđene ekonomske cijene koštanja obrazovanja po učeniku i bez provjere namjenskog trošenja sredstava. Revizori su ukazali da je finansiranje ovih škola po zakonu u nadležnosti Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija, te da bi se sredstva trebala planirati kroz taj resor.

Ovi podaci sadržani su u Izvještaju o reviziji Prijedloga zakona o završnom računu budžeta Crne Gore za 2024. godinu, koji je objavljen kao konačni izvještaj.

SDT i sporost istrage

Od oktobra prošle godine, kada je DRI prethodno negativno ocijenila finansiranje vjerskih zajednica, posebno ukazujući na nezakonite isplate od 4,9 miliona eura u periodu od četiri godine, Specijalno državno tužilaštvo (SDT) još nije donijelo odluku o prijavi koju je podnio Centar za građansko obrazovanje (CGO).

Uprkos revizorskim preporukama i pokrenutoj istrazi, Vlada je i u 2024. godini odobrila 1,7 miliona eura za dvije privatne vjerske škole. CGO i mediji više puta su tražili odgovor od SDT-a, ali bez uspjeha. Jedino što je javnosti poznato jeste da je 28. marta SDT od DRI tražilo dostavljanje izvještaja, koji je već bio javno objavljen još 17. oktobra prethodne godine.

DRI je 12. maja 2025. godine dostavila SDT-u svoj izvještaj pod nazivom „Izvještaj o reviziji o pravilnosti finansiranja vjerskih zajednica iz budžeta Crne Gore“, naglašavajući da je negativno mišljenje zasnovano na nesaglasnosti sa Opštim zakonom o vaspitanju i obrazovanju.

Prebacivanje sredstava iz prosvjete u pravdu

Od rebalansa budžeta u avgustu 2024. godine, finansiranje Medrese „Mehmed Fatih“ i Pravoslavne gimnazije „Sveti Sava“ prebačeno je iz Ministarstva prosvjete u Ministarstvo pravde. Iako je prethodna praksa omogućavala stalnu kontrolu trošenja sredstava od strane Ministarstva prosvjete, novi ugovori iz 2024. godine takvu kontrolu nisu predviđali.

Prema nalazima DRI, Ministarstvo pravde je za 2024. godinu isplatilo 900.000 eura Pravoslavnoj gimnaziji „Sveti Sava“ i 800.000 eura Medresi „Mehmed Fatih“. Revizori nisu dobili obrazloženje ni kriterijume za određivanje ovih iznosa, a ugovori o finansiranju ne sadrže odredbe za kontrolu namjenskog trošenja sredstava.

DRI podsjeća da potrošačka jedinica koja finansira škole mora postupati u skladu sa članovima 138 i 139 Opšteg zakona o obrazovanju i vaspitanju. Preporučeno je Ministarstvu pravde da uspostavi internu proceduru za kontrolu i nadzor namjenskog trošenja sredstava, u skladu sa Zakonom o državnoj upravi i Zakonom o upravljanju i unutrašnjim kontrolama u javnom sektoru.

Vjerske zajednice finansirane bez provjere

Revizijom je utvrđeno i da je Ministarstvo pravde isplatilo 376.201,48 eura dvanaest vjerskih zajednica za materijalnu pomoć pri izgradnji, rekonstrukciji i adaptaciji vjerskih objekata, kao i za aktivnosti u cilju promocije duhovne i kulturne tradicije. Sredstva su odobravana pojedinačnim rješenjima ministra, a vjerske zajednice su bile obavezne da dostave izvještaje o utrošku u roku od pet dana.

Revizori su utvrdili da Ministarstvo nije imalo internu proceduru za procjenu potreba i praćenje trošenja sredstava. Interni akt koji reguliše ove procedure usvojen je tek 2025. godine, nakon sprovedene revizije.

Posebno je problematična isplata od 60.000 eura Medžlisu Islamske zajednice Podgorica za izgradnju džamije Hadrovića, izvršena iz tekuće budžetske rezerve bez dokumentacije i bez obaveze izvještavanja. Dokumentacija je dostavljena tek tokom revizije u aprilu 2025.

Vlada je, po prijedlogu Ministarstva pravde, iz budžetske rezerve izdvojila i 200.000 eura za prostorne kapacitete Muzeja islamske kulture i umjetnosti u Podgorici, također bez propisane dokumentacije i izvještavanja. Revizori su konstatovali da ove isplate nijesu u skladu sa Uputstvom o radu državnog trezora koje reguliše ovjeravanje i odobravanje plaćanja.