Crna Gora je nedavno, prije nekoliko nedjelja, dobila Registar za lica osuđena za krivična djela protiv polne slobode učinjena na štetu maloljetnika (Registar), u kojem je, prema podacima Ministarstva pravde, trenutno evidentirano 98 pravosnažno osuđenih osoba.

U Registar su upisani lični podaci o osuđenom licu, podaci o zaposlenju, njegovom krivičnom djelu i presudi i oni se vode trajno, odnosno ne mogu se brisati.

Informacije o registrovanim pedofilima neće biti dostupne široj javnosti, već sudu, državnom tužilaštvu i policiji u vezi sa krivičnim postupkom. Na zahtjev se mogu dostaviti još i državnom organu, privrednom društvu, kao i drugoj organizaciji ili preduzetniku, ukoliko još traju pravne posljedice osude. U skladu sa međunarodnim sporazumima, podaci iz ove evidencije mogu se dati i inostranim državnim organima.

Iz Ministarstva pravde su saopštili da su državni i drugi organi, kao i pravna lica ili preduzetnici koji rade sa djecom, dužni da zatraže podatak da li je lice koje treba da zasnuje radni odnos kod njih, odnosno obavlja poslove sa djecom, upisano u posebnu evidenciju.

Prema podacima Izvještaja o seksualnom iskorišćavanju djece u Crnoj Gori od prije više od deceniju koji je sačinila institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda Crne Gore (Ombudsmana) broj djece žrtava seksualnog iskorišćavanja djece u periodu od 1. januara 2008. do 30. juna 2011. godine prema različitim institucijama bio je različit. Centri za socijalni rad zabilježili su tada 44 slučaja, osnovni sudovi – 34, osnovna državna tužilaštva – 54, a Uprava policije (UP) 68.

Prema podacima iz ovog izvještaja najveći broj djece žrtava seksualnog iskorišćavanja pohađa osnovnu školu i uzrasta su od 10 do 16 godina, a skoro polovina djece žrtava seksualnog iskorišćavanja je napustila redovno školovanje. Takođe, najveći broj djece žrtava seksualnog iskorišćavanja dolazi iz porodica sa niskim ekonomskim statusom. Najčešće su žrtve djevojčice.

Podaci o broju napada pedofila u Crnoj Gori u posljednjih godinu dana nijesu dostupni, ali razni izvještaji međunarodnih organizacija kao što je UNICEF, pokazali su da postoji značajna zabrinutost zbog povećanja slučajeva seksualnog zlostavljanja djece. Ovi izvještaji pozivaju na hitne akcije kako bi se djeca zaštitila od nasilja i eksploatacije, te kako bi se poboljšali preventivni mehanizmi i pružila adekvatna podrška žrtvama. Takođe, UNICEF insistira na tome da se povećaju resursi i uvedu sistemske promjene u institucijama koje se bave zaštitom dece.

Crna Gora se, inače, suočavala sa uznemirujuće blagim presudama za seksualne napade na maloljetna lica, koje su se na sudu često završavale čak samo prekršajnom kaznom. Iz tog razloga održavani su i građanski protesti.

Za uvođenje Registra bilo je potrebno dvije i po godine, od kada je to propisano izmjenama Krivičnog zakonika Crne Gore (KZCG), kojim se za krivična djela silovanje, obljuba sa djetetom, nad nemoćnim licem i obljuba zloupotrebom položaja počinilac može kazniti zatvorom u trajanju do četrdeset godina.

,,Ko učini obljubu nad djetetom kazniće se od pet do petnaest godina zatvora. Ukoliko se obljuba izvrši zloupotrebom položaja ili ovlašćenja, najmanja kazna je deset godina zatvora. Lice koje djetetu prikaže ili učini dostupnim pornografske sadržaje, kazniće se od dvije do deset godina zatvora“, piše u KZCG-u.

Crna Gora se na evidenciju pedofila obavezala još prije 15 godina, kada je potpisala Konvenciju Savjeta Evrope o zaštiti djece od seksualnog iskorišćavanja i seksualnog zlostavljanja.

Mnoge države širom svijeta vode registre pedofila i seksualnih prestupnika, kako bi osigurale javnu bezbjednost i zaštitu djece.

Tako, recimo, SAD imaju jedan od najpoznatijih i najdetaljnijih registara seksualnih prestupnika, uključujući pedofile. Registri su javno dostupni i svaka savezna država vodi sopstveni registar.

Odluka o tome da registar bude javan uslijedila je nakon stupanja na snagu saveznog Zakona o Megan 1996. godine, koji je usvojen nakon tragičnog ubistva sedmogodišnje Megan Kanka, koje je počinio registrovani seksualni prestupnik.

I Velika Britanija vodi registar seksualnih prestupnika, poznat kao Sex Offender Register, kojim se evidentiraju osobe osuđene za seksualne zločine. Ovaj registar nije dostupan javnosti, ali jeste policiji i državnim službama. Slično je i u Kanadi, Australiji, Irskoj, Novom Zelandu, Japanu, Francuskoj, Indiji,…

Južna Koreja ima jedan od najstrožih sistema registracije pedofila i seksualnih prestupnika. Registar je djelimično javan, a informacije o pedofilima i seksualnim prestupnicima dostupne su onlajn, putem tamošnjih vladinih sajtova.

U Hrvatskoj je od 2013. omogućeno vođenje registra seksualnih prestupnika, ali pristup registru imaju samo nadležna tijela, dok je Srbija 2015. uvela Registar pedofila, koji je takođe dostupan nadležnim institucijama, ali ne i javnosti.

Države članice Evropske unije (EU) razmjenjuju podatke iz registra pedofila, ali i iz kaznene evidecije i to rade  preko informatičkog sistema European Criminal Records Information System (ECRIS).

Registri pedofila i seksualnih prestupnika širom svijeta često nijesu javno dostupni, već služe kao alat za praćenje i sprečavanje ponavljanja zločina, jer sadrže osjetljive informacije koje bi mogle biti zloupotrijebljene ili bi mogle da dovedu do nasilja.