Vlada Crne Gore je na jučerašnjoj sjednici usvojila informaciju o stanju bazena crvenog mulja i deponije čvrstog opasnog otpada na lokaciji Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP), odlučivši da je u javnom interesu realizovati projekat sanacije i rekonstrukcije ovog potencijalno opasnog lokaliteta.

Odluka podrazumijeva i vraćanje bazena crvenog mulja u državno vlasništvo, što je neophodan preduslov za sprovođenje daljih radova, kako je navedeno u informaciji Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera. Procijenjena vrijednost rekonstrukcije bazena i sanacije odlagališta čvrstog otpada na lokaciji KAP-a iznosi ukupno oko 44,5 miliona eura, bez poreza.

Podsjeća se da je proizvodnja u KAP-u započela 1971. godine, a tokom skoro četiri decenije rada fabrike glinice proizvedeno je između sedam i osam miliona tona crvenog mulja, sekundarnog industrijskog otpada koji je odlagan u neposrednoj blizini postrojenja, na području Botuna. Fabrika glinice zatvorena je 2009, kada je prestala proizvodnja novih količina tog otpada, ali problem nagomilanog mulja nikada nije riješen.

Crveni mulj nalazi se u dva velika bazena ukupne površine oko 420.000 kvadratnih metara. Iako je nastao kao industrijski otpad, u pojedinim planskim dokumentima tretiran je kao tehnogena mineralna sirovina, dok važeći zakonski okvir upravljanje tim materijalom jasno definiše kao pitanje od javnog interesa i zaštite životne sredine.

Vlada je zaključkom od 10. decembra 2025. zadužila Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera da pokrene postupak sanacije bazena i deponije opasnog otpada. Odluka je utemeljena i u Ustavu Crne Gore, koji garantuje pravo na zdravu životnu sredinu i propisuje posebnu obavezu države da je čuva i unapređuje.

U informaciji se podsjeća da je, nakon proglašenja bankrota KAP-a, dio imovine, uključujući bazene crvenog mulja, prodat firmi “Politropus Alternative” d.o.o, dok je preostala imovina prodata privrednom društvu “Uniprom” d.o.o. iz Nikšića. Tokom 2016. godine, “Politropus Alternative” prenio je pravo svojine na bazenima crvenog mulja na firmu “Weg-Kolektor” d.o.o Berane, navodeći prodaju kao pravni osnov.

Kako stanje na bazenima od 2016. nije promijenjeno, beranska firma naslijedila je i sve obaveze, uključujući Plan zaštite i spasavanja od hemijskog udesa za bazene crvenog mulja i precizirane mjere zaštite. Ekološka inspekcija je u periodu od 2017. do 2025. sprovela više redovnih i vanrednih nadzora, podnoseći pet krivičnih prijava Osnovnom državnom tužilaštvu u Podgorici zbog emisije prašine koja je ugrožavala zdravlje stanovnika i njihovu imovinu.

Najnoviji incident zabilježen je 9. juna 2025, kada je jak vjetar izazvao emisiju crvene prašine sa suvih površina bazena. Inspekcija je utvrdila da “Weg-Kolektor” d.o.o Berane i dalje ne sprovodi obavezne mjere definisane Planom zaštite i spasavanja.

U okviru projekta “Upravljanje industrijskim otpadom i čišćenje”, realizovanog uz podršku Svjetske banke, izrađena je kompletna tehnička dokumentacija za rekonstrukciju bazena, uključujući glavni projekat i studije procjene uticaja na životnu sredinu. Procijenjena vrijednost radova na rekonstrukciji iznosi oko 31,7 miliona eura, bez PDV-a, dok se za sanaciju odlagališta čvrstog otpada procjenjuje dodatnih 12,8 miliona eura.

Agencija za zaštitu životne sredine dala je saglasnost na Elaborat procjene uticaja za sanaciju deponije u oktobru 2022. Elaborat je, kako se navodi, neophodno ažurirati, a javna rasprava o njemu očekuje se tokom februara.

Mještani zetskih naselja, a posebno Botuna, godinama upozoravaju da žive u nehumanim uslovima zbog zagađenja od bazena crvenog mulja, i ne podržavaju ni izgradnju postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda. Vlada je, međutim, krajem prošle godine obećala hitnu sanaciju ovog dugogodišnjeg ekološkog problema.