Crnu Goru ove godine očekuje neizvjesna turistička sezona, a sagovornici iz turističkog sektora upozoravaju da na rezultat mogu uticati situacija na Bliskom istoku, uvođenje viznog režima za posjetioce iz Rusije, Turske i drugih država, prisustvo sive ekonomije, kao i činjenica da veliki broj privatnih izdavalaca smještaja ne prijavljuje goste, uz dodatni problem nepostojanja sistema za evidenciju turističkog prometa.

Kako su “Vijestima” kazali sagovornici iz Ministarstva turizma, Odbora udruženja za turizam Privredne komore (PKCG), Nacionalne turističke organizacije (NTO) i TO Kotor, u svim vidovima smještaja u periodu januar – mart ove godine Crna Gora je imala 169.419 turista koji su ostvarili 1.079.484 noćenja. To je, u odnosu na isti period prošle godine, 6.400 turista manje ili 3,8 odsto, dok je broj noćenja smanjen za oko 41.000, odnosno 3,7 odsto. Ovo je, kako je ranije objavljeno, treća godina zaredom koja bilježi pad broja noćenja.

Prema podacima Monstata, glavni razlog pada je drastično smanjenje broja noćenja gostiju iz Turske, što traje od incidenta u podgoričkom naselju Zabjelo i serije napada na turske državljane s kraja oktobra prošle godine, uz nastavak pada broja gostiju iz Rusije.

Vizni režim i procjene prihoda

Da bi se u potpunosti uskladila sa viznom politikom Evropske unije (EU), Crna Gora treba da uvede vize građanima pet država – Rusije, Turske, Kine, Bjelorusije i Saudijske Arabije. Ti državljani trenutno mogu boraviti bez vize do 30 dana, što nije usklađeno sa politikom EU.

Iz Ministarstva vanjskih poslova krajem prošle godine saopšteno je da će se vize za ove države uvesti najkasnije do septembra 2026. Bezvizni režim je u oktobru prošle godine ukinut za državljane Turske, ali je Vlada odluku suspendovala krajem 2025.

Iz ovih država prošle godine ostvareno je 3,4 miliona noćenja, što čini 23 odsto, odnosno gotovo četvrtinu ukupnog broja. Prema zvaničnim procjenama, prosječan turista dnevno troši 94 eura na smještaj, ishranu i ostale troškove, pa se procjenjuje da tih skoro 3,5 miliona noćenja vrijedi oko 320 miliona eura.

Iz Odbora za turizam PKCG predložili su da se prije uvođenja viznog režima uspostavi elektronski sistem i proces olakša.

– Uz izazove i neizvjesnost koju donosi trenutna geopolitička situacija na Bliskom istoku i uz činjenicu da skoro ne postoji mogućnost korigovanja cijena usluga u turizmu (cijenovna politika destinacije ne prati dovoljno omjer cijene i kvaliteta), dodatni izazov predstavljaju i najave da se od ove godine uvodi vizni režim za građane sa nama važnih emitivnih tržišta (samo tržišta Rusije i Turske zajedno čine 21 odsto noćenja u 2025. u Crnoj Gori). Konkretan predlog, koji Privredna komora već duže vrijeme u kontinuitetu naglašava, bio bi da se prije uvođenja viza intenziviraju se aktivnosti na implementaciji elektronskog viznog sistema koji bi pojednostavio i vremenski skratio proces dobijanja viza – naveli su iz Odbora.

Trendovi, padovi i sezonska kretanja

Iz Odbora navode da rast broja dolazaka turista ne prati rast noćenja, te da to nije kratkoročni poremećaj. Smatraju da je ključ kvaliteta turističkog prometa u dužini boravka i potrošnji po gostu, a ne samo u dolascima, te ističu potrebu jačanja imidža Crne Gore kao bezbjedne, dostupne i atraktivne destinacije.

Procjenjuju da je sezona pripremljena na zadovoljavajućem nivou, ali i da ostaju problemi višesatnih zadržavanja na granicama, saobraćajnih gužvi na primorju, komunalnog uređenja i manjka radne snage.

Navode da su u prva tri mjeseca najviše noćenja stranih turista ostvarili gosti iz Rusije sa 31 odsto ukupnog broja, ali uz pad od 14 odsto u odnosu na isti period lani. Posjete iz Srbije činile su 19 odsto, uz rast od 26 odsto, dok je gostiju iz Turske bilo šest odsto, gotovo upola manje nego prošle godine.

– U toku zimske sezone koja je za nama (prvi kvartal 2026), u kolektivnom smještaju u Kolašinu zabilježen je rast od 28 odsto, a na Žabljaku pad od 17 odsto u odnosu na isti period prošle godine. Izazov i dalje predstavlja stagnacija u kvalitetu potrošnje. Prvi kvartal obično donosi oko pet odsto ukupnih prihoda u turizmu i rano je za ocjenu godine pred nama, ali pad broja dolazaka od 1,3 odsto, kao i pad broja noćenja od 2,6 odsto, ukazuje da se turisti i dalje kraće zadržavaju – naveli su iz Odbora.

Avio-dostupnost, cijene i konkurentnost

Odbor smatra da su ključna pitanja valorizacija aerodroma Podgorica i Tivat, unapređenje infrastrukture, povećanje kapaciteta i broja letova ka ključnim tržištima, uz izazove noćnih letova u Tivtu. Naglašavaju i potrebu saradnje sa niskobudžetnim kompanijama i uvođenja linija od javnog interesa.

Ističu i da rast cijena energenata i inflacija povećavaju troškove poslovanja, dok rast cijena u turizmu često nije praćen rastom kvaliteta.

– Privreda je već suočena sa izborom između povećanja cijena i pada tražnje ili smanjenja profitabilnosti. Bez unapređenja kvaliteta i jasne cjenovne politike, gubi se konkurentnost u odnosu na druge mediteranske destinacije. Profit u 2026. godini neće zavisiti od broja gostiju, nego od upravljanja troškovima i cijenama – naveli su oni.

Dodaju da je potreban strateški pristup razvoju turizma sa fokusom na održivost, jednostavnije procedure i partnerstvo sa privredom.

Sistem evidencije turista i institucionalni okvir

Iz Ministarstva finansija su 2023. najavili uvođenje sistema „eVisitor“, po uzoru na Hrvatsku, radi preciznijih podataka i smanjenja sive ekonomije. Platforma je razvijena u okviru Hrvatske turističke zajednice (HTZ) i koristi se za evidenciju turista, noćenja i kapaciteta.

Iz resora Novice Vukovića nisu odgovorili na upite, već su “Vijesti” uputili na Ministarstvo turizma i Poresku upravu.

Iz Ministarstva turizma navode da se o elektronskom sistemu evidencije govori već deset godina, ali bez kontinuiteta i jasnog modela upravljanja, zbog čega projekat ranije nije zaživio. Ističu da je Crna Gora jedina u regionu bez takvog sistema, što utiče na statistiku i borbu protiv sive ekonomije.

Navode da je Vlada u julu 2025. usvojila Informaciju o uspostavljanju Turističkog informacionog sistema (TIS), uz minimalni budžet od 1,37 miliona eura. Formiran je operativni tim, a Ministarstvo turizma radi na pripremi javnog poziva i tenderske dokumentacije, koji bi trebalo da budu objavljeni u drugom kvartalu (april–jun).

Kako je saopšteno, projekat je ušao u završnu fazu pripreme, uz analize, povezivanje baza podataka i saradnju sa međunarodnim partnerima, uključujući UNOPS.

NTO: promjene u strukturi tržišta

Iz NTO navode da se rezultati ne mogu posmatrati samo kroz zbirne brojke, jer su u prethodnom periodu prilivi gostiju iz Rusije i Ukrajine uticali na statistiku i prosječnu dužinu boravka.

Tvrde da je tokom prva tri mjeseca zabilježen pad noćenja ruskih turista, kao i pad od oko 50 odsto kod turskih gostiju. Nakon dodatnih analiza, iz statistike su izuzeti ruski i turski državljani, pri čemu podaci pokazuju rast od tri odsto u dolascima i 11 odsto u noćenjima.

U Kolašinu je, prema njihovim podacima, zabilježeno 35 odsto više dolazaka i 28 odsto više noćenja u kolektivnom smještaju.

Siva ekonomija i inspekcijski nadzor

Iz NTO navode da siva ekonomija u smještaju i dalje predstavlja izazov, jer dio turista boravi van zvaničnih evidencija.

Turistička inspekcija Ministarstva turizma ima 22 inspektora, dok će tokom ljetnje sezone raditi 19. U prethodnoj godini izvršeno je 9.324 inspekcijska pregleda, 4.081 nepravilnost i 4.292 prekršajna naloga u iznosu od 2.228.090 eura.

Sekretarijat za inspekcijske poslove Opštine Tivat ima šest inspektora i navodi deficit kadra, uz plan da se angažuje poseban inspektor za turizam. U Tivtu su lani zabilježena dva slučaja nepravilnosti po prijavama građana, dok ove godine takvih slučajeva nije bilo.

Iz TO Kotor navode da siva ekonomija i dalje postoji, ali u manjoj mjeri nego ranije. Predlažu unapređenje sistema kroz SMS obavještenja turistima, jednostavniju prijavu i odjavu, kao i digitalni sistem sličan „eVisitoru“. Smatraju i da bi integrisani sistem graničnih prelaza i evidencije boravka turista mogao značajno smanjiti nelegalno izdavanje smještaja.