Fond penzijskog i invalidskog osiguranja (PIO) Crne Gore nalazi se u ozbiljnom finansijskom minusu, a prema podacima za prvih šest mjeseci 2025. godine, deficit iznosi čak 232,32 miliona eura, što je više nego duplo u odnosu na isti period prošle godine kada je iznosio 112,24 miliona eura.

Poređenja radi, u prvih šest mjeseci 2023. godine deficit je bio svega 43,68 miliona eura, što jasno ukazuje na eksponencijalni rast finansijskog jaza iz godine u godinu.

Prema zvaničnim podacima koje je objavio Fond PIO, ukupni prihodi za prvih šest mjeseci 2025. godine iznose 394,18 miliona eura, što je nominalno rast od 10,27 odsto u odnosu na prošlu godinu. Međutim, ključni problem leži u strukturi prihoda: prihodi od doprinosa – temelj svakog održivog penzionog sistema – iznose svega 161,85 miliona eura, što je za oko 66 odsto manje nego prethodne godine kada su iznosili 245,23 miliona eura.

Glavni uzrok ovakvog pada prihoda jeste smanjenje doprinosa na zarade, koje je sprovedeno kroz reformu „Evropa sad 2“, a koja je zvanično počela sa primjenom 1. oktobra prošle godine. Ovom reformom su doprinosi za PIO smanjeni i na teret zaposlenih i poslodavaca, a povećanje neto zarada zaposlenih nije u potpunosti kompenzovano rastom uplata u Fond PIO.

Iz Fonda, kojim rukovodi direktor Vladimir Drobnjak, navode da se isplate i dalje odvijaju u okviru plana potrošnje, ali da je jasno da sistem zavisi u sve većoj mjeri od državnog budžeta. Takozvani „opšti prihodi budžeta“, koji zapravo predstavljaju nedostajuća sredstva za funkcionisanje Fonda, iznose upravo spomenutih 232,32 miliona eura.

Više od pola penzionera prima najnižu penziju

Pritisak na penzioni sistem dodatno pojačava broj korisnika minimalne penzije, koja od 1. januara 2024. godine iznosi 450 eura, u skladu s izmjenama i dopunama Zakona o PIO. U junu ove godine, prema podacima iz isplatne baze, čak 66.596 korisnika primilo je minimalnu penziju – što čini više od polovine ukupnog broja penzionera.

Od tog broja, 47.908 korisnika je primilo puni iznos od 450 eura, dok je 18.688 korisnika dobilo razliku do minimalne penzije.

Ukupan broj korisnika prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja koje isplaćuje Fond PIO za jun 2025. godine iznosi 131.491, od čega 117.335 čine penzioneri koji žive u Crnoj Gori, dok su 10.767 korisnici sa prebivalištem u inostranstvu.

Povoljna struktura, ali sve više korisnika

Iako iz Fonda PIO ističu da je struktura penzionih prava povoljna, s obzirom na rast udjela starosnih i pad udjela invalidskih penzija, broj korisnika iz godine u godinu blago raste. U odnosu na decembar prošle godine, broj penzionera u junu je uvećan za 0,91 odsto.

Takođe, kako navode, broj korisnika „ostalih prava“ poput naknada za tjelesno oštećenje ili tuđu njegu, nastavlja da opada jer su to stečena prava koja se više ne odobravaju po novom zakonu.

Reforme donijele političke poene, ali i fiskalni stres

Reforma „Evropa sad 2“ donijela je očekivano povećanje plata i kratkoročnu političku dobit za vlast, ali uz visoku cijenu – urušavanje finansijske stabilnosti penzionog sistema. S obzirom na to da je deficit Fonda PIO već dostigao trećinu ukupnih godišnjih potreba, jasno je da će sistem u dogledno vrijeme biti održiv samo uz konstantnu pomoć državnog budžeta.

Ključno pitanje ostaje: koliko dugo država može i hoće da pokriva ovako velike manjkove – i da li je održivost penzionog sistema žrtvovana zarad predizbornih obećanja?