Strane direktne investicije (SDI) u Crnoj Gori porasle su u 2025. godini za osam odsto, odnosno za 39,5 miliona eura. Istovremeno, u Hrvatskoj je neto priliv SDI povećan za 87,2 odsto, što je 1,294 milijarde eura. To pokazuje regionalni pregled neto priliva stranih direktnih investicija u 2025. godini, odnosno analizu koju je uradila Parlamentarna budžetska kancelarija (PBK).

U analizi se navodi da pregled dinamike neto priliva stranih direktnih investicija u selektovanoj grupi ekonomija Jugoistočne Evrope (JIE) za period 2019–2025. godine, sa fokusom na 2025. i poređenje sa 2024. godinom, ukazuje na značajne promjene u kretanjima investicija. U šest zemalja Zapadnog Balkana, u segmentu neto priliva SDI, primjetan je snažan pad broja i vrijednosti grinfild projekata u 2024. godini, i to za oko 26 odsto po broju i 58 odsto po vrijednosti, što je, kako se navodi, odraz globalne neizvjesnosti i geopolitičke fragmentacije.

Slučaj Crne Gore prikazuje stabilan rast neto priliva SDI, koji sa 491,2 miliona eura raste za osam odsto i dostiže ukupno 530,7 miliona eura, odnosno 39,5 miliona eura više. Kao najveći investitori izdvajaju se Srbija, Rusija i Turska, koje zajedno čine veći dio ukupnog priliva SDI. U 2025. godini Srbija i Turska ostaju u grupi najvećih stranih investitora, dok se Njemačka pojavljuje sa značajnim rastom priliva stranog kapitala u crnogorsku ekonomiju. Ove zemlje su glavni pokretači ukupnog priliva stranog kapitala, sa investicijama koje su u velikoj mjeri koncentrisane u sektorima nekretnina, turizma i korporativnog bankarstva. Trend rasta neto priliva SDI u Crnoj Gori ima sličnosti s Kosovom, koje bilježi stabilan priliv stranog kapitala, ali uz fokus na različite sektore privrede, navodi se u analizi PBK-a.

Najveći rezultati u pogledu neto priliva SDI u 2025. godini evidentirani su u Hrvatskoj i Bugarskoj, gdje ukupni iznosi dostižu 2,993 milijarde eura i 2,934 milijarde eura. Kod Hrvatske je neto priliv povećan za 87,2 odsto, odnosno za 1,394 milijarde eura više nego prethodne godine, dok Bugarska bilježi rast neto priliva od 73,7 odsto, što predstavlja povećanje od 1,245 milijarde eura.

U Hrvatskoj su, i u 2025. i u 2024. godini, tradicionalno najveći strani investitori Holandija, Luksemburg i Slovenija. U Bugarskoj su najveći investitori u 2025. godini Holandija, nasuprot Grčkoj i Italiji koje tradicionalno učestvuju s najvećim prilivima stranog kapitala, dok je u 2024. godini Austrija bila vodeći investitor, prema podacima Centralne banke Bugarske.

Posebno se ističe da se Holandija pojavljuje kao dominantni investitor u obje zemlje u 2025. godini, što se povezuje s trendom korišćenja holandskih holding struktura od strane međunarodnih korporacija zbog povoljnog poreskog tretmana.

U pogledu udjela neto priliva SDI u nominalnoj vrijednosti BDP-a po ekonomijama, u 2025. godini najveći rezultat ima Hrvatska sa udjelom od 9,8 odsto u BDP-u, što je za 4,2 procentna poena više nego prethodne godine.

Slučaj Sjeverne Makedonije pokazuje da je u 2025. godini evidentiran najveći pad neto priliva SDI, koji se sa 1,036 milijardi eura u 2024. smanjuje za 76,1 odsto, odnosno za 789,5 miliona eura manje stranog kapitala, te iznosi ukupno 247,3 miliona eura. Jedino oštriji pad bilježi Srbija, gdje dolazi do smanjenja od 50,5 odsto, odnosno za 2,324 milijarde eura, pa neto priliv iznosi 2,278 milijardi eura.

Kada se zemlje Zapadnog Balkana uporede sa EU članicama iz Jugoistočne Evrope (Hrvatska, Slovenija i Bugarska), uočava se da one u prosjeku imaju viši udio SDI u godišnjem BDP-u, između 5 i 7 odsto, dok kod EU članica taj udio iznosi između 1,5 i 3 odsto.

Ipak, kako se navodi u analizi, povećanje SDI u Hrvatskoj i Bugarskoj u velikoj mjeri je pod uticajem investicija usmjerenih ka velikim projektima u eksploataciji mineralnih sirovina, investicijama u obnovljive izvore energije i turizam. Slovenija ima relativno nizak nivo udjela SDI u BDP-u, ali sa snažnim fokusom na visokotehnološke investicije i investicije u uslužne djelatnosti, u skladu sa nacionalnim strateškim dokumentima i podacima Banke Slovenije.