Iako je bilo planirano da šumarski sektor već od prvog dana ove godine pređe pod ingerenciju novoosnovanog državnog preduzeća “Crna Gora šume”, taj proces i dalje nije realizovan, jer kompanija nije registrovana, nema zaposlenih niti raspolaže neophodnom mehanizacijom za rad na terenu.

Zbog toga će Uprava za gazdovanje šumama i lovištima i ove godine raspisati javni poziv za doznaku stabala za sječu, čime će, po svemu sudeći, ponovo preuzeti ključne nadležnosti u dijelu šumarskog sektora. Razlog za to je činjenica da novo preduzeće još nije operativno, dok krovni Zakon o šumama i dalje nije primjenjiv, pa su njegove nove izmjene ponovo u skupštinskoj proceduri.

Slična situacija već je viđena početkom prošle godine, kada su poslovi upravljanja šumama zakonom formalno dodijeljeni državnoj firmi koja u tom trenutku nije ni postojala. Već tokom ljeta iste godine, nadležnosti su vraćene Upravi, što je dodatno zakomplikovalo funkcionisanje sektora.

Problemi u praksi postali su posebno vidljivi jer privrednici iz sektora šumarstva i drvoprerade trenutno ne mogu koristiti šume u skladu sa ranije potpisanim ugovorima. Tokom prošle godine, usljed blokade doznake stabala, sječa i prodaja drveta odvijala se uglavnom u privatnim šumama, što je izazvalo i niz protesta.

Planom iz oktobra prošle godine bilo je predviđeno da novoosnovano preduzeće “Crna Gora šume” preuzme gazdovanje šumama u državnom vlasništvu, uz napuštanje dosadašnjeg koncesionog modela. Ta kompanija trebalo je da se bavi gajenjem šuma, sječom, proizvodnjom i prodajom drvnih i nedrvnih šumskih proizvoda, kao i izgradnjom i održavanjem šumske infrastrukture.

Istovremeno, Upravi za gazdovanje šumama i lovištima bila bi povjerena uloga inspekcijskog nadzora, kontrole izvođačkih projekata i rada na terenu, dok je planirano da većina zaposlenih iz Uprave pređe u novo preduzeće. Međutim, radnici Uprave su u više navrata jasno poručili da ne pristaju na takav transfer.

Zbog novonastalih okolnosti, poslanik Pokreta Evropa sad Dane Marković početkom aprila uputio je Skupštini predlog izmjena Zakona o šumama. Njegovim rješenjem predviđeno je da se ključni poslovi u sektoru vrate Upravi, i to do početka 2027. godine.

Predloženim izmjenama Uprava bi ponovo preuzela širok spektar aktivnosti, uključujući pošumljavanje, zaštitu šuma od požara, doznaku stabala za sječu, izradu izvođačkih projekata, obilježavanje drvnih sortimenata, sakupljanje i promet nedrvnih proizvoda i reproduktivnog materijala, kao i izgradnju, održavanje i sanaciju šumskih puteva.

U obrazloženju predloga izmjena naglašava se da je, imajući u vidu hronologiju formiranja preduzeća “Crna Gora šume” i probleme u uspostavljanju njegove pune funkcionalnosti, neophodno hitno vratiti nadležnosti Upravi. Precizirano je i da će organ uprave obavljati te poslove najkasnije do 31. decembra 2026. godine.

Dodatni problem predstavlja i činjenica da, iako je Vlada krajem februara imenovala Odbor direktora “Crna Gora šume”, u kojem su Igor Vojinović, Saša Bjeković, Slaviša Lučić, Ilija Krejović i Petar Knežević, njihovi mandati još nijesu verifikovani, niti je održana konstitutivna sjednica koja bi omogućila dalju organizaciju rada kompanije.

Na proces registracije utiče i novi Zakon o privrednim društvima, koji je stupio na snagu početkom ove godine, a čija je puna primjena planirana od kraja marta. Dodatnu prepreku predstavlja i nefunkcionalnost informacionog sistema za registraciju kompanija (CRPS-IRMS), zbog čega “Crna Gora šume” još nije upisana u registar.

Podsjećanja radi, Skupština je Zakon o šumama usvojila krajem jula 2024. godine, uz plan da njegova puna primjena počne 1. januara naredne godine. Međutim, ni nakon više od godinu dana taj zakon nije zaživio u praksi.

Da je stanje u sektoru alarmantno, početkom aprila upozorili su i predstavnici privrede na sjednici u Privrednoj komori, naglašavajući da zbog neprimjene zakona ne mogu realizovati već potpisane ugovore. Iz Ministarstva poljoprivrede tada je saopšteno da pripremaju inicijativu koja će biti upućena parlamentu.

Ministar poljoprivrede Vladimir Joković još u martu prošle godine ukazivao je da je zakon teško primjenjiv u postojećim okolnostima, podsjećajući da su Hrvatska i Slovenija prelazak na novi model upravljanja šumama sprovodile postepeno, tokom sedam godina. On je tada istakao i da zaposleni iz Uprave ne žele da pređu u novu firmu, kao i da nedostaju finansijska sredstva za opremu i mehanizaciju.

Iz resora kojim rukovodi Joković krajem prošle godine najavljeno je da će za osnivanje preduzeća “Crna Gora šume” biti obezbijeđeno 1,1 milion eura, uz mogućnost kreditnog zaduženja od 10 miliona eura za koje bi garantovala država. Sjedište firme planirano je u Pljevljima.

Dodatni finansijski okvir za unapređenje sektora obezbijeđen je kroz podršku međunarodnih institucija. Naime, Svjetska banka je sredinom marta odobrila Vladi kredit u iznosu do 18 miliona eura za projekat “Šume Crne Gore za zajednički prosperitet”, koji će se realizovati do 2032. godine.

Ovim projektom predviđena je modernizacija sistema upravljanja šumama, jačanje zaštite od požara, unapređenje drvne industrije, kao i razvoj institucionalnih kapaciteta i propisa. Planirana su i ulaganja u savremene tehnologije za praćenje porijekla drvnih proizvoda, suzbijanje nelegalne sječe, unapređenje sertifikacije i povećanje konkurentnosti domaće drvoprerađivačke industrije.

Uprkos najavljenim reformama i finansijskoj podršci, sektor šumarstva u Crnoj Gori i dalje funkcioniše u privremenom režimu, uz stalno vraćanje nadležnosti i izmjene zakonskih rješenja, što dodatno produbljuje neizvjesnost među privrednicima i zaposlenima.