Za formiranje robnih rezervi u Crnoj Gori potrebno je izdvojiti u prvoj godini iznos od 21,3 miliona eura. Od tog iznosa, 88 odsto, odnosno 18,8 miliona eura, čine troškovi kupovine i nabavke robe, dok preostalih 12 odsto, odnosno 2,5 miliona, predstavljaju tekući troškovi skladištenja.

Ovo piše u Studiji opravdanosti formiranja robnih rezervi u Crnoj Gori, koju su, za Ministarstvo ekonomskog razvoja, izradili profesori Ekonomskog fakulteta Nikola Milović, Mijat Jocović, Bojan Pejović i Nikola Martinović.

Kako se navodi u studiji, za nabavku prehrambene robe koja bi činila robne rezerve – a u koju spadaju pšenica, kukuruz, šećer, ulje, so, deterdžent, krompir, mlijeko, konzervirana riba i konzervirano meso – kao i za ljekove i sanitetski materijal, potrebno je obezbijediti sredstva u iznosu od 16,8 miliona eura za mjesec, 50,6 miliona za tri mjeseca, odnosno 202,7 miliona za 12 mjeseci.

Ukoliko bi se u robne rezerve uključili proizvodi potrebni za strane turiste, čiji je broj predviđen na osnovu broja noćenja iz rekordne 2019. godine, neophodno je obezbijediti dodatna sredstva veća za 16,8 miliona eura.

S obzirom na to da je studija završena oktobra 2022. godine, u bilans troškova nije uračunata inflacija koja je uticala na povećanje cijena hrane, naftnih derivata i medikamenata u prethodne tri godine. Imajući u vidu stope inflacije u prethodnih tri godine pojedinačno, ovaj iznos bi trebalo da bude uvećan za oko 10 odsto.

Iako je Zakon o robnim rezervama najavila generalna direktorica Direktorata za unutrašnje tržište i konkurenciju Ministarstva ekonomskog razvoja Jasna Vujović još početkom januara 2025. godine, taj dokument za sada nije na vidiku. Trenutno je na snazi Zakon o interventnim nabavkama iz 2003. godine.

Autori studije ističu da su ovi iznosi procijenjeni na osnovu bilansa prikazane vrijednosti nabavke, uzimajući u obzir količine i cijene koje uključuju PDV, kao i troškove skladištenja. Međutim, neto troškovi za državni budžet za formiranje robnih rezervi mogu biti manji, “jer će se značajan dio inicijalnih troškova posredno vratiti kao prihod budžeta”.

Formiraće Agenciju za strateške rezerve

Crnogorskim robnim rezervama upravljala bi novoformirana Agencija za strateške rezerve Crne Gore. Formiranje Agencije ne bi uvećalo broj zaposlenih u javnoj upravi, jer bi u njoj radili zaposleni iz nekoliko ministarstava odgovorni za nabavku proizvoda za robne rezerve. Pored toga, previđa se 25 radnika zaduženih za skladištenje, čuvanje, transport i održavanje robnih zaliha.

Agencija bi bila samostalni organ državne uprave, imala bi svojstvo pravnog lica i odgovarala bi Vladi Crne Gore. Njom bi rukovodio direktor i njegov pomoćnik, koji bi se imenovali putem javnog oglasa prema unaprijed definisanim kriterijumima. Direktor i pomoćnik direktora bi bili imenovani na mandat od četiri godine, uz mogućnost reizbora.

Prema studiji, Agencija bi imala tri sektora: za osnovne poljoprivredne i prehrambene proizvode, za ljekove i sanitetski materijal, te za naftu i naftne derivate.

S druge strane, Vlada je usvojila Zakon o sigurnosti snabdijevanja naftnim derivatima 10. decembra 2024. godine, a 26. decembra 2024. godine usvojila je ažurirani Akcioni plan za formiranje obaveznih rezervi naftnih derivata. Po tom planu, od početka 2025. godine crnogorski vozači plaćaju dodatna tri centa po litru goriva, a ta sredstva su predviđena za nabavku rezervi. Do kraja septembra 2025. godine, na osnovu tog plana, skupljeno je nešto preko 13 miliona eura, dok će Evropska unija obezbijediti dodatnih 7,5 miliona eura, najavljeno je prije dvije godine iz Ministarstva energetike i rudarstva.

Ističe se da poslovanje robnih rezervi ne bi trebalo da izaziva negativne poremećaje između ponude i tražnje. Izdaci za nabavku robe su inicijalni i jednokratni izdaci budžeta, dok Agencija na godišnjem nivou može ostvariti višak prihoda ili rashoda.

U dokumentu se navodi da bi postojanje robnih rezervi imalo pozitivan efekat na sektor poljoprivrede, jer bi nabavka prehrambenih proizvoda smanjila neizvjesnosti njihovog plasmana i stvorila pretpostavke da se poljoprivredni proizvođači unaprijed pripreme za proizvodnju proizvoda koji će ulaziti u sastav rezervi.