Nakon nekoliko godina rasta, strani kapital polako okreće leđa Crnoj Gori, a negativni trendovi iz 2023. i 2024. jasno pokazuju da je zemlji sve teže da privuče ozbiljne investitore. Iako je u posljednje dvije godine zabilježen izvjestan oporavak, ukupna slika je daleko od optimistične: neto priliv stranih direktnih investicija i dalje je čak 40 odsto manji nego u rekordnoj 2022. godini, konstatuje Parlamentarna budžetska kancelarija (PBK).

Samo tokom prvih osam mjeseci 2025. godine neto SDI iznosile su 314,4 miliona eura, što je pad od 4,8 odsto u odnosu na isti period prošle godine, odnosno više od 15,5 miliona eura manje. Ovakav trend samo je nastavak nestabilnosti koja je počela još 2023, kada je priliv stranog kapitala srušen za skoro 350 miliona u odnosu na 2022. godinu.

U periodu od 2020. do 2022. godine situacija je izgledala znatno povoljnije: neto SDI su 2020. godine iznosile 470 miliona, godinu kasnije porasle su na 581,6 miliona, a 2022. dotakle istorijski maksimum od 782,6 miliona eura. Međutim, već 2023. uslijedio je dramatičan pad na 433,6 miliona, da bi 2024. donijela tek blagi rast na 491,2 miliona – nedovoljan da pokrije prethodne gubitke.

Upravo 2022. godina ostaje upamćena kao izuzetak: tada je ostvaren najveći ukupni priliv SDI u modernoj ekonomskoj istoriji Crne Gore – 1,151 milijardu eura. Nasuprot tome, u 2023. i 2024. godini ukupni priliv SDI spustio se na 862,3 miliona, odnosno 891,1 milion, što je više od petine manje nego u rekordnoj godini.

Posmatrajući države iz kojih dolazi najviše investicija, u prvih osam mjeseci 2025. godine dominiraju Turska i Srbija. Investicije iz Turske dostigle su 92,2 miliona eura, dok je iz Srbije stiglo 91,8 miliona. Najveći dio priliva iz Turske odnosi se na interkompanijski dug (51,8 miliona), a potom na kupovinu nekretnina (35,55 miliona). Nakon Turske, najznačajniji partneri u prilivu SDI bili su Njemačka, SAD i Kipar.

S druge strane, Srbija prednjači kada je u pitanju odliv SDI – čak 53,74 miliona eura napustilo je Crnu Goru u pravcu te države, što čini 19,11 odsto ukupnog odliva. Slijedi Turska sa 41,3 miliona. Najveći dio odliva u Srbiju odnosi se na prodaju nepokretnosti (25,59 miliona), dok se ostatak raspoređuje na ostale investicione tokove. U odlivima nakon Srbije i Turske prednjače Azerbejdžan, Kipar i Holandija.

U analizi PBK dodatno se naglašava da je struktura stranih ulaganja doživjela značajne promjene u posljednjih pet godina. Dok su 2020. i 2021. interkompanijski dugovi činili najveći dio ukupnog priliva SDI, od 2022. godine praktično svaka druga investicija odnosi se na kupovinu ili razvoj nekretnina. U 2023. i 2024. godini ulaganja u nekretnine premašila su polovinu ukupnog priliva stranog kapitala, potvrđujući da Crna Gora postaje tržište nekretnina, a ne proizvodnje i razvoja.

Najveći iznos interkompanijskog duga dostignut je 2022. godine – čak 401,54 miliona eura. Ali već narednih godina bilježi se pad: na 264,92 miliona u 2023. i 292,14 miliona u 2024. Iznos za period januar–avgust 2025. gotovo je identičan prošlogodišnjem, što PBK tumači kao signal stagnacije, odnosno zadržavanja istog modela međusobnog finansiranja među kompanijama, bez većih promjena u regulativi.

Za razliku od interkompanijskog duga, sektor nekretnina bilježi konstantan rast od 2020. naovamo. Ulaganja u nekretnine porasla su sa 116,37 miliona u 2020. godini na čak 463,31 milion eura u 2023, dok su 2024. iznosila 455,33 miliona. U periodu januar–avgust 2025. godine zabilježen je rast od 23,9 miliona u odnosu na isti period 2024, odnosno 8,4 odsto.

Ipak, ne dijele svi sektori tako povoljan trend. Ulaganja u kompanije i banke dostigla su svoj maksimum u 2021. i 2022. godini, da bi 2023. uslijedio dramatičan pad na samo 95,26 miliona – čak 56,58 odsto manje u odnosu na 2022. U 2024. godini uslijedio je skroman oporavak na 113,93 miliona, ali ni to nije dovoljno da se kompenzuje prethodni kolaps. Dodatno, u prvih osam mjeseci 2025. zabilježen je novi pad od 5,07 odsto u odnosu na isti period prethodne godine.

Sve u svemu, analiza PBK pokazuje jednu jasnu sliku: Crna Gora se i dalje suočava sa ozbiljnim izazovima u privlačenju održivih i razvojno orijentisanih investicija, dok se najveći dio stranog kapitala i dalje seli u nekretnine, sektor koji donosi minimalnu dugoročnu vrijednost za ekonomiju, uprkos kratkoročnom prividnom rastu.