Tender za nastavak izgradnje crnogorskog auto-puta Bar-Boljare privukao je osam kompanija iz Kine, Turske i Azerbejdžana. Među njima je i kineska kompanija CRBC, koja je devet godina gradila prvu dionicu auto-puta dužine 40 kilometara. Vlada Crne Gore ističe da se tender sprovodi po pravilima Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), koja će djelimično finansirati projekat. Ministarstvo saobraćaja, na čelu s Majom Vukićević, navelo je da je kompanija CCC, matična firma CRBC-a, među učesnicima tendera, ali konačan izbor zavisi od ispunjenja uslova.

Tender je raspisala državna kompanija “Monteput” prije nego što je ministarka Vukićević stupila na dužnost u julu 2024. godine, kada su partije bivšeg Demokratskog fronta ušle u vladu. Članovi tog prosrpskog saveza favorizuju kineske kompanije. Poslanik Nove srpske demokratije, Dejan Đurović, izjavio je da bi kineski investitori mogli dobiti posao na drugoj dionici, jer su “korektno izveli radove” na prvoj.

Podsjećamo, Crna Gora je 2014. godine sklopila ugovor s kineskom kompanijom CRBC o izgradnji prve dionice auto-puta Bar-Boljare, dok je kredit od 944 miliona dolara obezbijeđen od kineske Eksim banke. Ugovor je sklopila prethodna vlast na čelu s Milom Đukanovićem, uprkos kritikama zbog visokog zaduženja, netransparentnosti i potencijalnog rizika da kineska strana prisvoji državnu imovinu kao zalog.

Prva dionica je otvorena 2022. godine, nakon višestrukih odlaganja i povećanja troškova izgradnje. Američka nevladina organizacija, Međunarodni forum za demokratske studije, u saradnji s crnogorskim MANS-om, objavila je izvještaj u kojem navodi da Kina ostvaruje uticaj u Crnoj Gori uglavnom kroz ekonomske kanale, koristeći korupciju među političkim elitama.

Iz “Monteputa” poručuju da su kriterijumi Evropske unije strogi i da eliminiraju mogućnost favorizovanja određenih kompanija. Kriterijumi uključuju pravnu i finansijsku sposobnost ponuđača, iskustvo na sličnim projektima te usklađenost s međunarodnim standardima zaštite životne sredine, društvenih, zdravstvenih i sigurnosnih normi.

Direktor “Monteputa”, Milan Ljiljanić, navodi da EBRD ima jasno definisane kriterijume i da će najbolji ponuđač biti izabran. Ipak, još uvijek nije riješen spor između CRBC-a i Crne Gore oko trogodišnjeg kašnjenja prve dionice i penala koji bi mogli iznositi 50 miliona eura po godini. Odluku u ovom sporu donijeće Arbitražni sud Trgovinske komore u Cirihu.

Opozicionar Stefan Ćulafić smatra da bi EBRD mogla ponovo povjeriti izgradnju kineskim kompanijama, jer im prednost daje lako dostupno finansiranje putem kineskih državnih banaka. Ćulafić ističe da kineske građevinske firme postaju sve aktivnije na evropskom tržištu, s primjerima projekata poput Pelješkog mosta u Hrvatskoj i željezničke infrastrukture na pruzi Budimpešta-Beograd.

Nova dionica Mateševo-Andrijevica, dužine 22 kilometra, čini 14 posto ukupne trase auto-puta. Procijenjeni troškovi iznose oko 530 miliona eura, od čega je EBRD već obezbijedila kredit od 200 miliona. Planirano je da ugovor o projektovanju i izgradnji bude potpisan u prvoj polovini 2025. godine, a završetak radova predviđa se za 2030. Ćulafić, međutim, sumnja u mogućnost početka radova iduće godine, navodeći potencijalne probleme u vezi s geodetskim radovima, eksproprijacijom i drugim faktorima koji mogu prolongirati rokove.

Nastavak gradnje auto-puta biće ključan test za Crnu Goru u pogledu privlačenja međunarodnih investicija i održavanja visokih standarda transparentnosti i održivosti.