Uprkos činjenici da se radi o prirodnom prostoru na padinama Možure, država je otvorila vrata dugoročnoj eksploataciji tehničko-građevinskog kamena na lokalitetu “Možura-Orlovo”, čime je praktično pokrenut proces koji bi u naredne tri decenije mogao značajno izmijeniti ovaj dio priobalja.

Vlada je usvojila koncesioni akt kojim se stvara osnov za raspisivanje javnog oglasa za dodjelu 30-godišnje koncesije za istraživanje i eksploataciju, i to na području za koje se procjenjuje da raspolaže sa oko milion kubika mineralne sirovine, pišu “Vijesti. Iako se u dokumentima naglašava ekonomski potencijal, u pozadini ostaje i pitanje dugoročnog uticaja ovako intenzivne eksploatacije na širi prostor.

Riječ je o sjevernim i sjeveroistočnim padinama Možure, na granici između opština Bar i Ulcinj, gdje je konstatovano da su ispunjeni formalni uslovi za javni oglas nakon sprovedene javne rasprave i razmatranja pristiglih primjedbi. Time je administrativno zaokružen proces koji otvara put novom koncesionaru.

Planirano je da koncesija traje 30 godina i da obuhvati sve faze – od detaljnih istraživanja, preko pripreme dokumentacije, pa sve do same eksploatacije. Minimalni godišnji obim proizvodnje procijenjen je na 20.000 kubika čvrste stijenske mase, odnosno oko 30.000 kubika kamenog agregata različitih frakcija, što ukazuje na kontinuiran i intenzivan zahvat u prostoru, prenose “Vijesti”.

U dokumentaciji se ističe da ležište ima povoljne tržišne i infrastrukturne uslove, uz procjenu da bi potražnja za građevinskim materijalom, podstaknuta intenzivnom gradnjom na primorju, mogla obezbijediti stabilno tržište. Ipak, takve procjene ne otklanjaju zabrinutost oko kumulativnog pritiska na životnu sredinu u zoni koja je već infrastrukturno opterećena.

Podsjeća se i da je prethodni ugovor za lokalitet “Možura-Orlovo” istekao 30. juna 2024. godine, nakon čega je pripremljena nova dokumentacija i pokrenuta procedura za izbor budućeg koncesionara. Predloženi koncesioni prostor obuhvata nešto više od devet hektara državnog zemljišta u katastarskoj opštini Kunje.

Budući korisnik biće u obavezi da obezbijedi kompletnu rudarsku i ekološku dokumentaciju, kao i da sprovodi mjere zaštite životne sredine, uključujući kontrolu prašine, zaštitu voda i rekultivaciju terena nakon eksploatacije. Na papiru, ove mjere djeluju jasno definisano, ali ostaje otvoreno pitanje njihove dosljedne primjene u praksi tokom tri decenije rada.

Dodatno, lokacija se u dokumentu opisuje kao saobraćajno pogodna, jer se nalazi u blizini magistralnog puta Bar–Ulcinj i pristupnog puta koji je ranije izgrađen za potrebe sanitarne deponije “Možura”. Upravo ta infrastruktura treba da olakša transport i plasman materijala, što eksploataciju čini još atraktivnijom sa ekonomskog aspekta.

Navodi se i da je prostor između Bara i Ulcinja posljednjih godina pod pojačanom urbanizacijom, što stvara stabilnu potražnju za kamenom i agregatom. Međutim, takav razvoj istovremeno dodatno pojačava pritisak na prirodne resurse u zoni koja se sve više transformiše iz prirodnog u industrijsko-gradilišni prostor.

Eksploatacija je planirana kao površinski kop, uz primjenu klasičnih rudarskih metoda – bušenje, miniranje, utovar, transport i drobljenje kamena. Predviđeno je i angažovanje najmanje 12 radnika različitih profila, od tehničkog osoblja do operatera mehanizacije, što ukazuje na relativno mali broj zaposlenih u odnosu na obim intervencije u prostoru.

– S obzirom na gore navedeno, stekli su se uslovi za raspisivanje Javnog oglasa za dodjelu Ugovora o koncesiji za detaljna geološka istraživanja i eksploataciju nemetalične mineralne sirovine tehničko-građevinskog kamena ležišta ‘Možura-Orlovo’, opština Bar, putem javnog nadmetanja u otvorenom postupku, na način propisan Zakonom – navedeno je u dokumentu, uz formalno pravno obrazloženje koje prati cijeli proces.

Takođe se ističe da lokacija ima “izuzetno povoljan geografski položaj”, upravo zbog blizine dvije opštine i aktuelne gradnje saobraćajne i stambene infrastrukture, što dodatno učvršćuje očekivanja nadležnih o stabilnoj potražnji.

Eksploatacija je zamišljena uz obavezu sukcesivne rekultivacije prostora, odnosno paralelnog saniranja terena tokom rada kopa, kako bi se ublažili negativni efekti po pejzaž i okolinu Možure. Ipak, praksa sličnih projekata često pokazuje da ovakve mjere zavise od dosljednosti nadzora.

Takođe se navodi da se, s obzirom na rezerve i konfiguraciju terena, godišnji kapacitet može i povećati u odnosu na minimalno propisani, što se u dokumentu predstavlja kao prednost za potencijalne ponuđače, ali istovremeno otvara prostor za još intenzivniju eksploataciju.

Ukupne procijenjene rezerve tehničko-građevinskog kamena na ležištu “Možura-Orlovo” iznose oko 1.000.000 kubnih metara, što dodatno objašnjava interesovanje za ovaj prostor, ali i razmjere zahvata koji se planira u narednim decenijama.