Sarajevo Film Festival (SFF) i ove godine potvrdio je status jednog od najvažnijih filmskih događaja u regionu, okupljajući zvijezde, profesionalce i publiku iz cijelog svijeta. Nakon dvije godine izazvanih onlajn izdanjem i pandemijskim restrikcijama, festival se vratio u svom punom sjaju – crveni tepih, velike filmske zvijezde i brojna publika ponovo su obilježili ovu prestižnu manifestaciju.

Iako festival okuplja poznata imena, njegova prava snaga leži u prepoznavanju važnih tema i pružanju prostora projektima koji istražuju društvene, kulturne i istorijske fenomene. Jedan od programa koji to posebno naglašava je „Dealing with the Past“, namijenjen potencijalnim producentima i kreatorima, kroz koji se prezentuju projekti sa temama koje su od ključnog značaja za društvo, ali se često teško obrađuju u javnoj sferi.

Crnogorski reditelj Mladen Ivanović ove je godine učestvovao u ovom programu sa projektom „Dubine Velebita“. Projekat, zamišljen kao potencijalna buduća televizijska serija, razvija se u produkciji Vida Production iz Zagreba. Ivanovićev rad u ovom projektu potvrđuje da crnogorski autori sve više pronalaze prostor i mogućnosti za predstavljanje svojih ideja na prestižnim međunarodnim festivalima.

Pored toga, Ivanović je svojim radom na master projektu „Spomenik Revolucije“, nastalom na Akademiji dramske umjetnosti u Zagrebu, uvršten u selekciju najperspektivnijih dokumentarnih projekata iz Centralne i Istočne Evrope na SFF. Film se fokusira na čuveni, ali urušeni spomenik na Petrovoj Gori, koji predstavlja kulturno-umjetničko nasljeđe antifašizma i NOB-a. Ivanović je pri stvaranju filma tražio poveznicu sa Hrvatskom kroz porodična sjećanja i značaj antifašističkih spomenika, koja su u nekim slučajevima prikazivana čak i u muzeju MoMA u Njujorku. Kontrast između monumentalnog značaja tih spomenika i njihovog današnjeg zapuštenog stanja inspirisao je reditelja.

Filmski centar Crne Gore, osnovan 2017. godine, odigrava ključnu ulogu u olakšavanju rada crnogorskih autora. Kroz inicijativu doc. dr Senada Čekića i njegovu nasljednicu Aleksandru Božović, Centar omogućava filmskim radnicima da nesmetano stvaraju i budu prisutni na međunarodnoj sceni. Iako budžeti crnogorskih projekata ne mogu da se uporede sa velikim produkcijama, autorski filmovi pružaju prostor za istraživanje ličnih i umjetničkih sloboda, izvan komercijalnih ograničenja, uz inspiraciju iz kreativnih, manjim, ali inovativnim kinematografijama poput grčke i rumunske.

Ivanović ističe i značaj spomenika u društvenom i političkom kontekstu. Primjer su spomenici u Hrvatskoj, gdje su antifašistički spomenici nerijetko rušeni, a političke elite zloupotrebljavaju njihovu simboliku za nacionalističke i ideološke ciljeve. U Crnoj Gori, iako su spomenici očuvaniji, nove instalacije često prate slične političke manipulacije, što reflektuje stanje društvene zrelosti i sposobnosti suočavanja s istorijskim traumama.

Sve postjugoslovenske države, prema Ivanoviću, u svojim ustavima i političkoj praksi ugradile su istorijski revizionizam. Stalnim pritiskanjem bolnih tačaka prošlosti – poput Jasenovca, Srebrenice, Kosova, Vukovara, Dubrovnika i drugih – političke elite opravdavaju sopstvenu nesposobnost, korupciju i kriminal, dok društvo ostaje duboko podijeljeno i traumatizovano.

Ove godine, Sarajevo Film Festival ponovo je pokazao da nije samo glamurozni događaj sa crvenim tepisima, već i platforma koja podržava autorske projekte i relevantne društvene teme, omogućavajući crnogorskim i regionalnim rediteljima da svoje ideje predstave međunarodnoj publici i profesionalcima iz filmske industrije.