Crna Gora je 27. septembra 2024. godine zvanično obavijestila Sjedinjene Američke Države o raskidu Bilateralnog sporazuma o izuzeću američkih državljana iz nadležnosti Međunarodnog krivičnog suda (MKS/ICC). Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore je ovu odluku prenijelo putem verbalne note, koja je proslijeđena američkoj strani, a 1. oktobra 2024. godine, Misija Crne Gore pri Evropskoj uniji dostavila je kopiju ove note Evropskoj komisiji, u skladu s prethodno dogovorenim obavezama, kako je saopštila Vlada Crne Gore.

Ovaj korak predstavlja usklađivanje sa evropskom politikom u vezi s MKS-om, što je i precizirano u odluci Savjeta EU iz 2011. godine (2011/168/CFSP) i Vodećim principima EU o sporazumima između država potpisnica Rimskog statuta Međunarodnog krivičnog suda i Sjedinjenih Država, koji se tiču uslova za izručenje. Takođe, ovaj potez dopunjava zaključke Savjeta EU o Međunarodnom krivičnom sudu, donesene još 30. septembra 2002. godine, naglašeno je u informaciji o koracima preduzetim za zatvaranje Poglavlja 31 u pregovorima sa EU, koje se odnosi na vanjsku, bezbjednosnu i odbrambenu politiku.

Crna Gora, koja je članica Rimskog statuta od njegovog stupanja na snagu 2001. godine, već više od dvije decenije aktivno sudjeluje u međunarodnim pravnim okvirima koji omogućavaju sankcionisanje teških krivičnih djela poput genocida, zločina protiv čovječnosti i ratnih zločina. Pored toga, država je potpisnica Sporazuma o privilegijama i imunitetima Međunarodnog krivičnog suda (APIC), čime se dodatno jača njena saradnja sa ovim sudom.

Međutim, Bilateralni sporazum sa Sjedinjenim Američkim Državama o izuzeću njihovih državljana iz nadležnosti MKS-a bio je na snazi od 19. aprila 2007. godine, zaključen razmjenom verbalnih nota između Ministarstva vanjskih poslova Crne Gore i Ambasade SAD u Podgorici. Raskid ovog sporazuma iniciran je u sklopu šireg procesa usklađivanja sa smjernicama Evropske unije, čiji je model prihvatljiv za obje strane predviđao obavještavanje SAD o namjeri raskida putem verbalne note, što je sada i formalizovano.

Prema ovom modelu, raskid sporazuma stupa na snagu godinu dana nakon što je verbalna nota poslana, čime će Crna Gora u potpunosti ispuniti obaveze prema evropskom zakonodavstvu.

Poglavlje 31 u pregovorima sa Evropskom unijom, na koje se ovaj proces odnosi, obuhvata aspekte vanjske, bezbjednosne i odbrambene politike. Ovo poglavlje temelji se na pravnim aktima, međunarodnim sporazumima i političkim deklaracijama. Kao dio tog poglavlja, Crna Gora aktivno sudjeluje u evropskoj političkoj saradnji, posebno u kontekstu Zajedničke vanjske i bezbjednosne politike (ZVBP) i Zajedničke bezbjednosne i odbrambene politike (ZBOP). Takođe, Crna Gora redovno izvještava i vodi politički dijalog sa Evropskom službom za spoljne poslove, kao i s drugim međunarodnim organizacijama poput Ujedinjenih nacija, OEBS-a, Savjeta Evrope i NATO-a.

Razmjena verbalne note sa Sjedinjenim Američkim Državama i raskid ovog sporazuma predstavlja ispunjenje završnog mjerila u Poglavlju 31, koje je ključno za napredovanje pregovaračkog procesa Crne Gore sa Evropskom unijom.

Vlada Crne Gore u svom dokumentu naglašava da je Crna Gora potpuno usklađena sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, te da u potpunosti sprovodi sve restriktivne mjere koje je EU uvela, uključujući one protiv Ruske Federacije, Bjelorusije i Irana zbog agresije na Ukrajinu. Crna Gora je i među prvim zemljama koje su dale podršku Ukrajini kroz vojnu, humanitarnu i drugu pomoć, a takođe je bila prva zemlja izvan Evropske unije koja je pružila privremenu zaštitu ukrajinskim izbjeglicama, omogućivši im prava ekvivalentna onima koje EU garantuje svojim članicama.

Uz to, Crna Gora je izrazila spremnost da pruži stručnu podršku zemljama istočnog partnerstva na njihovom putu ka evropskim integracijama, čime dodatno potvrđuje svoju posvećenost evropskim vrijednostima i principima.

Raskid bilateralnog sporazuma sa Sjedinjenim Američkim Državama o izuzeću njihovih državljana iz nadležnosti Međunarodnog krivičnog suda je još jedan korak Crne Gore ka usklađivanju sa evropskom politikom i zatvaranju ključnih poglavlja u pregovorima sa Evropskom unijom. Ova odluka, iako važna u kontekstu odnosa sa SAD, odražava dosljednost Crne Gore u ispunjavanju međunarodnih obaveza i podršci međunarodnom pravosuđu, te dodatno učvršćuje njenu poziciju kao države koja poštuje principe vladavine prava i pravne odgovornosti na globalnoj sceni.