Crna Gora je bila uzdržana prilikom glasanja na Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija o Deklaraciji koja se odnosi na trgovinu porobljenim Afrikancima i rasno utemeljeno ropstvo Afrikanaca kao najteži zločin protiv čovječnosti, pri čemu je, kako je saopšteno, pratila zajedničku poziciju Evropske unije.

U Ministarstvu vanjskih poslova (MVP) objašnjeno je da tekst Deklaracije, prema ocjeni Crne Gore i EU, nije bio dovoljno precizan te da nije ostavljao prostor za otvoren dijalog i postizanje konsenzusa. Takođe je navedeno da su određene formulacije bile problematične sa aspekta međunarodnog prava, posebno u dijelu koji se odnosi na reparacije.

Deklaraciju je predložila Gana, a usvojena je 25. marta sa 123 glasa „za“. Najveću podršku dale su države Globalnog juga, uključujući afričke, karipske, latinoameričke i dio azijskih zemalja. Protiv su glasale Sjedinjene Američke Države, Izrael i Argentina, dok je 52 zemlje bilo uzdržano, među kojima i Velika Britanija, veći broj članica Evropske unije, kao i Slovenija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Sjeverna Makedonija. Pored toga, 15 država nije učestvovalo u glasanju.

Sam tekst Deklaracije naglašava da se trgovina porobljenim Afrikancima i rasno zasnovano ropsko potčinjavanje smatraju najtežim zločinom protiv čovječnosti, zbog razmjera, dugog trajanja, sistemske prirode, brutalnosti i dugoročnih posljedica koje i danas utiču na društva, uključujući rasno obojene sisteme rada, vlasništva i kapitala.

Takođe se ističe potreba za rješavanjem istorijskih nepravdi prema Afrikancima i njihovoj dijaspori na način koji promoviše pravdu, ljudska prava, dostojanstvo i proces ozdravljenja, uz naglasak da zahtjevi za reparacijama predstavljaju konkretan korak ka ispravljanju nepravde, iako u tekstu nije naveden konkretan novčani iznos.

U raspravi prije glasanja, predsjednik Gane John Dramani Mahama, govoreći u ime Afričke grupe od 54 članice, poručio je da se okupljaju u duhu solidarnosti kako bi potvrdili istinu i otvorili put ka izlječenju i reparativnoj pravdi.

Ranije je ministar vanjskih poslova Gane Samuel Okudzeto Ablakwa za BBC kazao da se traži kompenzacija, ali da afrički lideri ne traže novac za sebe. On je istakao da je cilj pravda za žrtve kroz konkretne mehanizme poput obrazovnih fondova, fondova zadužbina i programa obuke i sticanja vještina, uz poruku: „Želimo pravdu za žrtve i podršku određenim ciljevima, obrazovnim fondovima i fondovima zadužbina, fondovima za obuku i sticanje vještina“.

Iz MVP-a su, odgovarajući na pitanje „Vijesti“, naveli da je Crna Gora na sjednici Generalne skupštine UN slijedila zajedničku poziciju Evropske unije i podržala njeno objašnjenje uzdržanog stava.

U tom kontekstu je naglašeno da je Crna Gora jasno izrazila žaljenje zbog patnje miliona ljudi usljed trgovine robljem, kolonijalizma i aparthejda, te potvrdila posvećenost rasvjetljavanju istorije ropstva, njegovih uzroka i posljedica, uključujući uticaj na potomke žrtava.

Ipak, iz resora koji vodi Ervin Ibrahimović ukazano je da su istorijska i međunarodnopravna nepreciznost u tekstu Deklaracije, kao i nedostatak prostora za dijalog i kompromis, bili razlozi zbog kojih Crna Gora nije mogla da podrži dokument. Detaljnije objašnjenje o tim nepreciznostima nije dato.

U istom saopštenju je istaknuto da Crna Gora dijeli stav Evropske unije da suočavanje sa jednim od najtežih perioda u istoriji čovječanstva predstavlja važan dio borbe protiv rasizma i savremenih oblika ropstva, kao i zajedničku odgovornost u odnosu na prošlost.

Na sajtu Generalne skupštine UN navedeno je da je tokom više od 400 godina iz Afrike oteto više miliona ljudi koji su bili transportovani u „Novi svijet“, gdje su prisiljavani na rad na plantažama pamuka, šećera i kafe u izuzetno teškim uslovima. Ističe se i da su bili lišeni osnovne ljudskosti i identiteta, uključujući i sopstvena imena, te da posljedice tog sistema i danas traju kroz rasizam i diskriminaciju.

Velika Britanija, kao jedna od sila koje su bile uključene u transatlantsku trgovinu robljem, saopštila je da prepoznaje ogromnu patnju koju je taj period izazvao milionima ljudi. Međutim, njen ambasador pri UN James Kariuki ocijenio je da su određene formulacije u rezoluciji sporne sa aspekta međunarodnog prava, uz poruku da nijedan skup zločina ne bi trebalo smatrati ni važnijim ni manje važnim od drugog.

Sličan stav iznijele su i Sjedinjene Američke Države, čiji je ambasador Den Negrea naveo da njegova zemlja ne priznaje pravni osnov za reparacije za istorijske nepravde koje u vrijeme kada su nastale nijesu bile nezakonite prema tada važećem međunarodnom pravu. Takođe je ocijenio da je problematična i nejasna odredba o tome ko bi bili primaoci „reparacione pravde“.

On je dodatno kritikovao, kako je rekao, „ciničnu upotrebu istorijskih nepravdi“ za preraspodjelu savremenih resursa državama i grupama koje nijesu direktno povezane sa istorijskim žrtvama.

U istom kontekstu, američka strana se osvrnula i na ranije izjave predsjednika Gane o kritikama administracije Donalda Trampa zbog navodne „normalizacije brisanja crnačke istorije“. Donald Trump je, od povratka na vlast, usmjerio dio politike na kulturne i istorijske institucije u SAD, uz optužbe da promovišu „antiameričku ideologiju“. Među potezima koji se pominju su vraćanje statua Konfederacije i pokušaji uklanjanja izložbi o ropstvu u Filadelfiji.

Dodatno, Deklaracija poziva i na vraćanje kulturnih artefakata koji su tokom kolonijalne ere odneseni iz afričkih i drugih zemalja njihovim državama porijekla. Ministar vanjskih poslova Gane Samuel Okudzeto Ablakwa poručio je da se traži povrat svih opljačkanih predmeta koji, kako je naveo, predstavljaju kulturno i duhovno nasljeđe naroda.