Crna Gora je u posljednjem periodu nastavila i produbila vojno-tehničku saradnju sa Izraelom, kroz administrativne odluke i izvozne dozvole u sektoru odbrane, uprkos činjenici da se dio država Evropske unije sve jasnije distancira od sličnih aranžmana zbog političkih i bezbjednosnih okolnosti.

Saradnja između Podgorice i Tel Aviva formalno je uspostavljena 2018. godine potpisivanjem Memoranduma o razumijevanju između ministarstava odbrane dvije zemlje. Dokument je otvorio prostor za saradnju u obuci, antiterorizmu, vojnoj medicini i razmjeni bezbjednosnih informacija, ali i za šire povezivanje u vojno-industrijskom sektoru.

Prema istraživanju BIRN-a, ta saradnja je u praksi dobila mnogo konkretniji oblik tokom 2024. godine, kada su crnogorske institucije odobrile izvoz vojne opreme izraelskoj kompaniji Israel Weapon Industries.

Dozvole su izdane uz saglasnost više resora, uključujući ministarstva odbrane, unutrašnjih i vanjskih poslova, a odnosile su se na djelove za puške i lansere granata ukupne vrijednosti oko 6,77 miliona eura. Oprema je prethodno uvezena i skladištena u Crnoj Gori, što je dodatno ukazalo na organizovan lanac izvoza kroz crnogorski sistem dozvola za trgovinu oružjem.

Iako je posao formalno odobren, realizacija je obustavljena nakon što je Turska uvela embargo na izvoz vojne opreme Izraelu, čime je prekinut dio logističkog lanca. Nakon toga, dozvole su povučene i isporuka nije realizovana, ali je ostala dokumentovana administrativna odluka crnogorskih institucija o odobrenju izvoza.

Ovaj slučaj je izazvao pažnju dijela stručne i nevladine javnosti, jer pokazuje da Crna Gora ne samo da održava diplomatske i bezbjednosne odnose sa Izraelom, već učestvuje i u konkretnim izvoznim procesima u sektoru naoružanja.

U isto vrijeme, u Evropskoj uniji dolazi do sve izraženijih podjela oko saradnje sa Izraelom. Španija i Irska otvoreno pozivaju na reviziju ili suspenziju sporazuma sa Tel Avivom na nivou EU, dok se u pojedinim državama bilježe ograničenja ili političko zamrzavanje vojnih aranžmana.

Italija je, prema dostupnim političkim i diplomatskim informacijama, blokirala dio planirane vojne saradnje i nije nastavila određene oblike ranije definisanih sporazuma sa Izraelom, što se tumači kao političko distanciranje od prethodnog nivoa saradnje.

U tom kontekstu, Crna Gora ostaje na kursu nastavka i administrativnog odobravanja saradnje u sektoru odbrane sa Izraelom, bez najava ograničavanja ili političke revizije postojećih aranžmana.

Kritičari takvog pristupa upozoravaju da Vlada Crne Gore time zauzima poziciju koja je sve više izvan dominantnih trendova unutar dijela Evropske unije, gdje se vojna saradnja sa Izraelom sve češće preispituje, ograničava ili politički zamrzava.

Dok se evropski okvir fragmentira između država koje uvode restrikcije i onih koje ih ne uvode, Crna Gora nastavlja da razvija odnose u sektoru odbrane kroz institucionalne i industrijske kanale, bez javne debate o dugoročnim političkim posljedicama takve politike.