Odluka Mađarske da blokira usvajanje zaključaka Savjeta za vanjske poslove Evropske unije, u kojima se pozdravlja napredak Crne Gore u pristupnim pregovorima, još jednom je stavila u prvi plan pitanje efikasnosti evropske politike proširenja. Dok tehnički tok pregovora Crne Gore sa EU nije zaustavljen, činjenica da zaključci nijesu usvojeni kao zajednički stav svih članica, već su svedeni na zaključke predsjedavanja, nosi političke posljedice i šalje dvosmislenu poruku o kredibilitetu evropskog puta.

U institucionalnoj arhitekturi EU postoji jasna razlika između tehničkog i političkog nivoa procesa pristupanja. Tehnički pregovori mogu napredovati: otvaraju se i zatvaraju poglavlja, ekspertski timovi rade svoj posao, a administrativni mehanizmi funkcionišu. Međutim, politički zaključci Savjeta za spoljne poslove predstavljaju formalnu potvrdu tog napretka i šalju snažnu poruku domaćoj javnosti, investitorima i međunarodnim partnerima da reformski proces ima punu političku podršku Unije. Kada ti zaključci izostanu zbog veta jedne države članice, proces ostaje tehnički živ, ali politički oslabljen.

Odluka Mađarske nije direktno povezana sa Crnom Gorom niti se na nju direktno odnosi. Ona je odraz dubljih problema između EU i Budimpešte, koji nijesu od juče i sigurno neće nestati ni u skorijoj budućnosti. Ipak, pravo veta koje Mađarska koristi kad joj to odgovara, stavlja države poput Crne Gore u poziciju da plaćaju cijenu unutrašnjih političkih sporova EU.

Mađarska je u posljednjih nekoliko godina često koristila veto ili prijetnju vetom kao sredstvo pritiska u širokom spektru evropskih politika, od sankcija prema Rusiji i finansijske pomoći Ukrajini, do zajedničkih izjava EU o vladavini prava i demokratiji. Veto je u takvim slučajevima služio kao pregovaračka valuta u širim sporovima sa institucijama Unije, naročito u vezi sa kritikama Budimpešte zbog stanja vladavine prava i zamrznutih fondova. U ovom kontekstu, blokada zaključaka o proširenju djeluje manje kao stav o Crnoj Gori, a više kao nastavak strategije u kojoj se osjetljive odluke koriste za unutrašnje pregovaračke ciljeve.

Praksa korišćenja veta u politici proširenja nije isključivo mađarski fenomen. Bugarska je godinama blokirala početak pregovora sa Sjevernom Makedonijom zbog bilateralnih sporova oko istorije, jezika i identiteta, dok je Grčka decenijama usporavala evropske i evroatlantske integracije iste države zbog spora oko imena. Holandija je u više navrata uslovljavala proširenje zbog zabrinutosti u vezi sa vladavinom prava, a Francuska je 2019. blokirala otvaranje pregovora sa Sjevernom Makedonijom i Albanijom zahtijevajući reformu metodologije proširenja. Ono što je danas novost jeste da se veto sve češće koristi za pitanja koja nemaju direktnu vezu sa konkretnim kandidatima, čime se proširenje pretvara u poligon za rješavanje unutrašnjih nesuglasica u EU.

Posebnu važnost veto Mađarske dobija u kontekstu završne faze pregovora i pripreme Ugovora o pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji. Kako se proces približava kraju, on prelazi iz tehničke u izrazito političku ravan. Izrada Ugovora o pristupanju zahtijeva jednoglasan konsenzus svih država članica, jer dokument mora biti prihvaćen i ratifikovan u nacionalnim parlamentima. Iako tehnički rad na poglavljima može teći i bez formalnih zaključaka Savjeta, politička odluka da se uđe u završnu fazu procesa zahtijeva snažnu i nedvosmislenu podršku Unije.

Blokada zaključaka Savjeta stoga predstavlja rani signal rizika. Ona pokazuje da politička dinamika unutar EU može postati prepreka čak i kada je kandidat tehnički spreman za finalizaciju procesa. Ako se praksa korišćenja veta nastavi, mogla bi se razviti „tiha politizacija“ Ugovora o pristupanju, gdje pojedine države članice zadržavaju pravo da završnicu procesa koriste kao polugu za sopstvene interese, nevezane za kandidata.

Cijenu ovakvog razvoja događaja ne plaća samo Crna Gora. Evropska unija rizikuje dodatno narušavanje kredibiliteta svoje politike proširenja i šalje poruku drugim kandidatima da je proces nepredvidiv i podložan političkim ucjenama. Geopolitički, ovo smanjuje sposobnost EU da djeluje kao stabilizujući faktor na Zapadnom Balkanu i otvara prostor za alternativne političke i ekonomske uticaje.

Mađarsko „ne“ u Savjetu EU prevazilazi okvir proceduralnog spora. Ono razotkriva strukturnu slabost evropske politike proširenja, gdje pravo veta ostaje snažno oruđe pojedinačnih interesa, često na štetu država koje se nalaze van same Unije.