Prema prvom neformalnom nalazu Evropske komisije koji je stigao u Vladu, javna uprava godišnje košta znatno više nego što bi trebalo, dok procjene pokazuju da je broj zaposlenih u državnom aparatu između 55.000 i 60.000, naspram preporučenih oko 42.000

Državna uprava Crne Gore godinama se suočava sa problemom prevelikog broja zaposlenih, širenja administracije i partijskog zapošljavanja. Posljedice takvog modela, osim na funkcionisanje institucija, direktno se odražavaju i na javne finansije.

Prema procjenama i preporukama Evropske komisije, optimalan broj zaposlenih u državnom aparatu trebalo bi da bude oko 42.000. U sistemu je, međutim, trenutno između 55.000 i 60.000 zaposlenih.

Takva razlika ukazuje na potrebu za racionalizacijom javne uprave i preispitivanjem broja postojećih pozicija, ali i nadležnosti institucija čiji se poslovi u pojedinim slučajevima preklapaju.

Godišnji trošak veći za 360 miliona

Poslanica DPS-a Aleksandra Vuković-Kuč saopštila je da, prema prvom neformalnom nalazu Evropske komisije koji je dostavljen Vladi, državni aparat godišnje košta čak 360 miliona eura više nego što bi trebalo.

Ukoliko se taj podatak posmatra na dnevnom nivou, riječ je o iznosu od približno milion eura.

Takav nivo izdvajanja predstavlja značajno opterećenje za javne finansije. Sredstva koja se izdvajaju za funkcionisanje prevelikog administrativnog aparata istovremeno predstavljaju sredstva koja se ne mogu usmjeriti u druge oblasti, poput infrastrukture, zdravstva, obrazovanja ili razvoja privrede.

Problem, međutim, nije isključivo finansijske prirode.

Prevelik broj zaposlenih može uticati i na efikasnost institucija, posebno ukoliko dolazi do formiranja novih uprava, direktorata i drugih tijela sa sličnim ili preklapajućim nadležnostima.

Partijsko zapošljavanje i profesionalizacija uprave

Pitanje zapošljavanja u javnom sektoru godinama je povezano sa raspravama o partijskom kadrovanju.

Zapošljavanje koje nije zasnovano prvenstveno na stručnosti i potrebama institucija može uticati na kvalitet javnih usluga i povjerenje građana u državnu upravu.

Zbog toga racionalizacija ne podrazumijeva samo smanjenje broja zaposlenih, već i uspostavljanje jasnih kriterijuma za zapošljavanje, profesionalizaciju institucija i preciznije definisanje njihovih nadležnosti.

Na ovaj problem ukazao je i Petar Odžić, funkcioner Evropskog saveza, koji je govorio o raskoraku između političke retorike i postupaka vlasti.

Odžić je, između ostalog, podsjetio na raniju praksu podjele ugovora o radu na svečanostima, navodeći da se danas, zbog velikog broja zahtjeva, formiraju nova ministarska mjesta za koja, prema njegovim riječima, nije potrebno posebno znanje niti obimniji rad.

Govoreći o političkim uticajima, Odžić je dodao da će se o finansiranju i uticajima iz Beograda tek raspravljati u javnosti, uz ocjenu da bi dodatne informacije o tome mogle biti poznate tokom narednih dana.

Administracija se širila decenijama

Problem preglomazne javne uprave nije nastao nakon političkih promjena 2020. godine.

On ima duži kontinuitet i decenijama opterećuje javne finansije. Značajno širenje administrativnog sistema bilježeno je i tokom mandata vlada koalicije okupljene oko DPS-a, posebno za vrijeme Vlade premijera Igora Lukšića.

U tom periodu, paralelno sa reformama i otvaranjem pregovora sa Evropskom unijom, formirane su brojne agencije, uprave i regulatorna tijela.

Umjesto očekivane profesionalizacije javne uprave, istovremeno je nastavljen proces zapošljavanja partijskih kadrova u državnom aparatu, što je dodatno povećavalo broj zaposlenih i troškove sistema.

Zbog toga se pitanje racionalizacije danas ne može posmatrati samo kroz posljednjih nekoliko godina. Riječ je o problemu koji je nastajao i produbljivao se tokom više političkih ciklusa.

Racionalizacija kao test reforme

Preporuka da optimalan broj zaposlenih bude oko 42.000, naspram sadašnjih 55.000 do 60.000, predstavlja jasan pokazatelj razmjera problema.

Procjena o 360 miliona eura godišnjeg viška troškova dodatno ukazuje na finansijske posljedice postojećeg modela.

Smanjenje nepotrebnih pozicija, profesionalizacija zapošljavanja i jasnije razgraničavanje nadležnosti institucija zbog toga predstavljaju ključne elemente reforme javne uprave.

Za građane, međutim, pitanje nije samo koliko ljudi radi u državnom aparatu, već koliko ih država košta.

Ukoliko se nastavi sa povećavanjem administracije bez jasne procjene stvarnih potreba, finansijski teret će i dalje snositi javne finansije, odnosno građani kroz budžetska izdvajanja.

Racionalizacija javne uprave zato više nije samo pitanje organizacije državnog aparata. Ona je i pitanje održivosti javnih finansija i efikasnosti države kao servisa građana.

Odbili 40 eura više za penzionere, a poslanicima isplatili varijabile do 809 eura