Lider britanske stranke Reform UK Najdžel Faraž ponovo se suočava sa političkom krizom nakon što je tajno snimljen u razgovoru o potencijalnoj donaciji od 500.000 funti, dok su dvojica njegovih bliskih saradnika, Dan Džuks i Džejms Or, napustili funkcije nakon objavljivanja snimaka Channel 4 News-a.

Snimci, nastali u okviru undercover istrage, otvorili su pitanje da li su pojedinci iz vrha Reform UK bili spremni da pronađu način da se zaobiđu britanska pravila o finansiranju političkih stranaka i prihvatanju stranih donacija. Faradž negira da je stranka počinila bilo kakav prekršaj i tvrdi da je Reform UK bio meta namještene operacije.

Na snimcima se Džuks sastaje sa novinarom koji se predstavlja kao sin bogatog američkog biznismena. Prema britanskim pravilima, sin bi pod određenim uslovima mogao biti dozvoljeni donator, dok njegov američki otac ne bi mogao direktno da finansira britansku političku partiju.

Džuks u razgovoru govori o mogućnosti da novac američkog biznismena bude prebačen preko njegovog sina, koji bi formalno bio registrovan kao donator. Kasnije se na snimcima pojavljuje i Faradž, koji na pitanje o aranžmanu odgovara da je, prema njegovom razumijevanju, „sve potpuno u skladu sa zakonom“.

Reform UK je nakon objavljivanja materijala pokrenuo internu istragu. Džuks i Or su napustili funkcije, dok je Faradž pokušao da umanji političku težinu njihovih postupaka i odbacio tvrdnje da je stranka prihvatila nezakonit novac.

Slučaj se ne odnosi samo na potencijalnu donaciju od pola miliona funti. U istom undercover istraživanju pojavili su se i navodi o finansiranju istraživanja javnog mnjenja za potrebe Reform UK, što je dodatno povećalo pritisak na stranku i otvorilo pitanje da li su određene političke aktivnosti finansirane iz izvora koji nijesu bili dozvoljeni ili propisno prijavljeni.

Britanska Izborna komisija i policija upoznate su sa navodima, dok se očekuje procjena materijala i okolnosti cijelog slučaja.

Faradžov krug ne završava se u Londonu

Dok afera oko Džuksa i Ora stavlja pod reflektore način na koji Faradž i njegovi saradnici pristupaju političkom novcu u Velikoj Britaniji, pažnju privlači i šira mreža ljudi iz Faradžovog političkog i poslovnog kruga.

Jedan od najzanimljivijih regionalnih tragova vodi prema našoj zemlji.

Financial Times je u julu objavio da su pojedinci bliski Faradžu posljednjih godina razvijali poslovne i političke veze sa Crnom Gorom. Među njima su kripto-biznismen Kristofer Harborn, član odbora Reform UK Gejvin Toler, bivši blagajnik stranke Mehrtaš Azami i Džordž Kotrel, jedan od Faradžovih dugogodišnjih saradnika. Svi su, prema dokumentima koje je analizirao FT, na različite načine uspostavili poslovno prisustvo u Crnoj Gori, posebno u Tivtu.

Njihovo prisustvo razvijalo se u vrijeme kada je vlada premijera Milojka Spajića Crnu Goru snažno promovisala kao destinaciju za tehnološke investicije, digitalne finansije i kripto-industriju.

Harborn je, prema FT-u, u Tivtu registrovao kompaniju Longevity Biotech Systems 2023. godine, neposredno prije parlamentarnih izbora na kojima je Pokret Evropa sad osvojio najveći broj glasova. Toler je takođe registrovao kompaniju u Tivtu, dok su Kotrel i Azami svoje poslovne aktivnosti povezali sa Crnom Gorom.

Ta podudarnost pokazuje da su se poslovni interesi ljudi iz Faradžovog kruga u Crnoj Gori razvijali upravo u periodu kada je Spajićeva vlada pokušavala da zemlju pozicionira kao regionalni centar za kripto-industriju.

Kotrel, najdirektnija veza sa Spajićevim političkim okruženjem

U toj priči posebno mjesto zauzima Džordž Kotrel.

Kotrel je godinama bio jedan od najbližih Faradžovih saradnika, a njegovo ime se posljednjih mjeseci sve češće pojavljuje u pričama o finansijama Reform UK. Istovremeno, on je poslovno prisutan u Crnoj Gori, gdje je razvio konsultantske i druge poslovne aktivnosti. Financial Times navodi da je njegova kompanija Geostrategy imala kancelariju u Podgorici.

Prema pisanju Financial Timesa, kompanija povezana sa Kotrelom proizvodila je politički sadržaj koji je bio povezan sa Spajićem. FT navodi i ranije tvrdnje crnogorskih aktera da je Kotrel imao određenu ulogu u političkoj komunikaciji koja je išla u korist Spajića.

Još ozbiljniju tvrdnju iznio je bivši ministar pravde Andrej Milović, koji je 2024. godine tvrdio da je Kotrel tajno finansirao Spajićevu izbornu kampanju.

Kotrelovi pravni zastupnici su je odbacili i naveli da njihov klijent nije donirao novac ni Spajiću ni Pokretu Evropa sad. Prema njihovom odgovoru, Kotrel nije učestvovao u finansiranju Spajićeve kampanje.

Od Spajićeve kripto-politike do Faradžovog političkog kruga

Širi kontekst je ipak zanimljiv.

Spajić je godinama javno zagovarao razvoj kripto-industrije i privlačenje kompanija iz oblasti digitalnih finansija u Crnu Goru. Istovremeno, Reform UK je pod Faradžovim vođstvom zauzeo izrazito pro-kripto poziciju.

Financial Times je upravo tu ideološku i poslovnu podudarnost naveo kao jedan od razloga zbog kojih su ljudi iz Faradžovog kruga počeli da se pozicioniraju u Crnoj Gori.

U tom smislu, Podgorica i Tivat postali su svojevrsna tačka susreta različitih interesa: britanskih političkih i poslovnih aktera okupljenih oko Faradža, kripto-investitora, međunarodnog kapitala i crnogorske vlasti koja je željela da privuče upravo takve investicije.

Kotrel ponovo u fokusu zbog finansija Reform UK

Ipak, Kotrelovo ime dobija novu težinu upravo zato što se njegova britanska i crnogorska poslovna priča sada prepliću sa novim problemima Reform UK.

Britanski mediji su posljednjih mjeseci izvještavali o policijskoj i političkoj kontroli finansijskih veza ljudi iz Faradžovog kruga. Kotrel je, zajedno sa svojom majkom Fionom, dospio u fokus istrage povezane sa donacijama Reform UK, dok on negira bilo kakvu nedozvoljenu finansijsku aktivnost.

To je važno jer Kotrel nije samo osoba koja je poslovno prisutna u Crnoj Gori. On je istovremeno čovjek iz Faradžovog dugogodišnjeg unutrašnjeg kruga.

Zbog toga se njegovo ime pojavljuje na dvije strane priče: u Londonu, gdje se ispituju finansijske veze Reform UK, i u Crnoj Gori, gdje je razvio poslovne kontakte i gdje su se pojavile tvrdnje o njegovoj političkoj aktivnosti.

Afera koja prevazilazi jednu donaciju

Najnoviji slučaj sa Danom Džuksom i Džejmsom Orom zato treba posmatrati u širem kontekstu.

S jedne strane, britanske institucije treba da utvrde da li su razgovori zabilježeni na tajnim snimcima predstavljali stvarni pokušaj zaobilaženja zakona ili hipotetičke razgovore sa ljudima koji su namjerno pokušavali da navedu funkcionere Reform UK na pogrešan potez.

S druge strane, slučaj ponovo skreće pažnju na finansijsku mrežu koja se posljednjih godina formirala oko Faradža, od velikih donatora i poslovnih saradnika do ljudi poput Kotrela, čije su aktivnosti dosegle i Crnu Goru.

Za Crnu Goru je posebno interesantno to što se više ljudi iz tog kruga pojavilo u zemlji upravo u periodu kada je Spajićeva vlada snažno promovisala kripto-industriju i privlačenje stranog kapitala.

Ono što je nesporno jeste da su se oko Crne Gore posljednjih godina ukrstili interesi ljudi bliskih Faradžu, kripto-investitora i političko-poslovnih aktera iz zemlje.

openDemocracy: Crna Gora – kripto kapija za veliki novac, politički uticaj i skrivene mreže moći