Protivljenje projektu u području Zvërneca u Albaniji nastavljeno je i ovih dana, čime su protesti ušli u četvrti uzastopni dan. Građani, aktivisti i lokalno stanovništvo ponovo su se okupili s transparentima, zahtijevajući obustavu projekta koji smatraju prijetnjom po prirodu i osjetljive ekosisteme tog dijela Jadrana. Okupljeni su poručili da država mora da sasluša zajednicu i povuče se iz planova, piše  albanski portal “Realitetipost”

Tokom protesta u Zvërnecu čuli su se i politički slogani usmjereni protiv vlasti. Na Bulevaru nacionalnih mučenika odjekivali su povici „Dolje špijuni“, „Edi Rama je izdajica“ i „Dolje diktatura“. Okupljanje je proteklo mirno, a organizatori su najavili nastavak protesta ukoliko zahtjevi ne budu ispunjeni. Jedan od učesnika zatražio je ostavku vlade, kao i ukidanje zakona o strateškim ulaganjima i tzv. „Planinskog paketa“, za koje tvrde da omogućavaju intervencije u ekološki osjetljivim zonama.

Istovremeno, u Tirani je održan veliki protest na kojem se okupilo nekoliko hiljada ljudi, koji su se usprotivili planiranoj izgradnji luksuznog turističkog kompleksa na osjetljivom dijelu obale. Projekat se dovodi u vezu s investicijama Džerarda Kušnera, zeta bivšeg američkog predsjednika Donalda Trampa. Demonstranti su se okupljali i ispred kancelarije premijera Edija Rame, noseći poruke da „zemlja nije na prodaju“ i poručujući da ne žele da Albanija postane „novi Dubai“.

Riječ je o investiciji vrijednoj oko 1,4 milijarde eura, koja se planira na području ostrva i obale u blizini zaštićene zone Vjosa–Narta, poznate po močvarama u kojima žive flamingosi, foke i morske kornjače. Ekološke organizacije upozoravaju da bi projekat mogao ugroziti stotine hektara netaknute obale i osjetljivih staništa, a prema navodima agencije Rojters, kritike se posebno odnose na gradnju u zaštićenim područjima. Ekolog Džoni Vorpsi upozorio je da bi kompleks mogao prerasti u grad sa oko 10.000 smještajnih jedinica i trajno uništiti prirodni pejzaž.

Premijer Edi Rama stao je u odbranu projekta, poručivši da je važno da Albanija ostane otvorena za investicije i da se ne stvara slika zemlje u kojoj se investitori dočekuju neprijateljski. Dodao je da ne postoji mogućnost da se investicija zaustavi dok je on na vlasti. S druge strane, investitori tvrde da će projekat biti realizovan odgovorno, uz poštovanje svih institucionalnih procedura i uz fokus na ekološku zaštitu i ekonomske benefite.

Video: eyes.palestina (Instagram)

Nakon postavljanja ograda s bodljikavom žicom u zoni Zvërneca, blizu Valone, lokalno stanovništvo i nevladine organizacije pokrenuli su proteste, a situacija je eskalirala kada se nekoliko stotina ljudi sukobilo s privatnim obezbjeđenjem, pri čemu je, prema svjedočenjima, bilo i povrijeđenih, prenosi “Realitetipost”.

Kompanija „Zvërnec South Adriatic Development“, formalni nosilac projekta, registrovana je u Holandiji kao trust, dok su stvarni vlasnici javnosti nepoznati. Američki mediji ranije su projekat povezivali s više investitora, uključujući katarske milijardere i Džerarda Kušnera, zeta Donalda Trampa. Istraživački materijali i dokumenti koje je objavio BIRN ukazuju na složenu mrežu offshore firmi, posrednika i vlasničkih struktura, u kojoj se pominju bivši pravosudni funkcioneri, advokati i poslovni ljudi povezani s kontroverznim slučajevima u Albaniji, kao i strukture povezane s jednim od najuticajnijih biznismena, Šefćetom Kastratijem.

Zemljište na kojem se planira projekat godinama je predmet sudskih sporova, iako je Nacionalno vijeće za teritoriju i vode (KKTU), kojim rukovodi premijer Edi Rama, izdalo građevinske dozvole. Iz vlade je saopšteno da KKTU nije nadležan za imovinsko-pravne sporove i da se odluke donose isključivo na osnovu zakona i dokumentacije, a ne na osnovu tvrdnji ili nagađanja.

Obala Zvërneca i Pishe Poros jedno je od najnetaknutijih područja albanskog Jadrana, sa lagunama, pješčanim dinama i prirodnim staništima zaštićenih vrsta ptica i morskih kornjača. U toj zoni nalaze se i prirodni spomenici poput lagune Limopuo, ostrva Manastir i osjetljivih ekosistema koji godinama privlače pažnju ekologa i investitora.

Ključni zaokret u razvoju projekta dogodio se 2021. godine, kada je smanjen nivo zaštite područja Poro–Nartë za više od 5.000 hektara, čime je otvoren prostor za infrastrukturne i turističke projekte. U martu 2024. godine najavljene su investicije na Sazanu i u Zvërnecu, uz planove za oko 10.000 smještajnih jedinica i razvoj luksuznih kompleksa.

U avgustu 2024. osnovana je kompanija „Zvërnec South Adriatic Development“, povezana s mrežom offshore firmi preko holandskog trusta „Dutch Trust Management BV“, dok dio vlasničke strukture ostaje nepoznat javnosti. Prema dokumentima, projekat uključuje izgradnju 47.000 kvadratnih metara na površini od 2,5 hektara u Pishe Poru, uz investiciju od 2,6 milijardi leka. Ukupna mreža vlasnika zemljišta obuhvata više od 2,5 miliona kvadratnih metara u Zvërnecu i Nartëu.

Na terenu se godinama vode sporovi između porodica Shehu, Moçka, Balliu i drugih podnosilaca zahtjeva, uz višedecenijske katastarske i sudske procese. Stanovnici se pozivaju na zakon 7501 o zemljištu, dok su ranije administrativne odluke dio imovine dodijelile porodici Shehu, što je kasnije više puta osporavano. Iako je 2013. godine sud u Vlori poništio dio odluka u korist porodice Shehu, slučaj je vraćen na ponovno suđenje i još uvijek nije pravosnažno okončan.

– Ismijavaju nas. Svi, od katastra do sudova,  ismijavaju nas – poručio je Kostaq Konomi.

Slične tvrdnje iznijela je i Minela Balliu, navodeći da se suočava s višedecenijskim sporovima i gubitkom pristupa zemljištu nakon početka radova, dok tvrdi da se projekat realizuje bez konačne sudske odluke. Na kraju, dok protesti i pravni sporovi traju, vlada ostaje pri stavu da su sve procedure sprovedene u skladu sa zakonom, dok građani najavljuju nastavak okupljanja i pritiska u narednim danima.