Ovih dana sve više razmišljam o vjerovanju jednog od najznačajnijih japanskih pisaca, Rjunosukea Akutagave, da je svijet pokvareno mjesto, u iščekivanju propasti. Više mi to ne djeluje kao pesimističan pogled na stvari. Razloga je, pretpostavićete, mnogo.

Nedavno sam čitala Akutagavinu satiričnu i alegorijsku novelu pod nazivom Kapa u kojoj ćete, ako ste bliski njegovom stavu, možda pronaći neku vrstu utjehe.

Glavni narator je pacijent 23 u psihijatrijskoj bolnici koji priča o svom neobičnom iskustvu u svijetu kapā. On tvrdi da je, tokom planinarenja, pao u rijeku i završio u njihovom svijetu. Kapa je mitsko stvorenje iz japanske folklorne tradicije, ali u Akutagavinoj priči ima antropomorfne karakteristike i društvo sa specifičnim pravilima. Narator kroz svoje iskustvo saznaje o njihovom načinu života, pa tako – u njihovom društvu nerođena bića imaju pravo izbora. Prije rođenja, postavlja im se pitanje da li žele ili ne žele da žive. Ovaj koncept postavlja pitanje o slobodnoj volji i odgovornosti za život. Imaju zanimljiv kapitalistički sistem. Jedan od likova, Bizjū (kapa industrijalac), priča o tome kako kapā radnici postaju robovi kompanija, dok bogatstvo neproporcionalno raste kod elite. Ovo je, očigledno, kritika ekonomskih nepravdi i pohlepe. Kapā umjetnici su predstavljeni kao pretenciozni i opsjednuti slavom. Oni su skloni nihilizmu, a njihova djela često nijesu shvaćena u trenutku kad ih stvaraju. Ovaj aspekt kritikuje ljudsku opsesiju slavom i površnošću u umjetnosti. Kapā stvorenja vjeruju u neobične filozofske i religijske ideje, poput toga da je samoubistvo dostojanstven način za završavanje života. Ovo odražava nihilizam i egzistencijalne dileme koje su bile prisutne i u samom Akutagavinom životu, koji je, dok je pisao ovo djelo, već razmišljao o samoubistvu.

Kapā svijet je izvrnuto ogledalo ljudskog društva. Njihova pravila i norme služe kao alat za kritiku ljudskih vrijednosti, društvenih institucija i sistema. Kroz naratorove oči, čitalac vidi apsurdnost kapā društva, ali i sopstvenog svijeta. Postavlja se pitanje ko je zapravo “normalan”.

Na kraju, narator se vraća u ljudski svijet, ali je toliko pod uticajem onoga što je vidio među kapama da više ne može normalno da funkcioniše u svom društvu. Završava u psihijatrijskoj ustanovi.

Akutagava je poznat po upečatljivim kratkim pričama. Rođen u Tokiju, odrastao je u složenim okolnostima. Njegova porodica je imala finansijskih problema, a njegovo djetinjstvo obilježila su česta preseljenja. Bio je slabog zdravlja i trpio je vršnjačko nasilje, pa je, odrastajući u takvoj sredini, razvijao ljubav prema književnosti, koja će kasnije postati centralni dio njegovog života.

U jednoj od najpoznatijih njegovih zbirki priča Rašomon, koristeći narativni stil koji prikazuje različite perspektive jedne te iste situacije, Akutagava se bavio temom istine i subjektivnosti. Ova priča postala je globalno poznata i inspirisala je brojne filmske adaptacije, uključujući čuveni film Akire Kurosave iz 1950. godine. Akutagava je majstorski koristio razne stilove i forme, često se oslanjajući na elemente tradicionalne japanske književnosti, ali s modernim pristupom.

U vrijeme kada je pisao, u japanskoj književnosti je dominirao pravac šišosecu, odnosno “priče o sebi”. Akutagava se uporno protivio isključivom opisivanju sopstvenih događaja i smatrao je da sve što napiše mora da nosi univerzalnu poruku. Zato je često kombinovao lična iskustva s fikcijom.

Akutagavina majka imala je mentalnih problema, a on je tokom života razvio opsesiju mentalnim bolestima i bio je ubijeđen da će im, na kraju, “podleći”. Njegove zarobljene misli o mentalnom zdravlju manifestovale su se u svemu što je pisao, a istraživao je osjećaje tjeskobe, izolacije i depresije. Tokom svog života, borio se s dubokim unutrašnjim demonima, što ga je navelo da piše o ljudskim patnjama s posebnom empatijom i razumijevanjem.

Nažalost, 1927. godine oduzeo je sebi život. Imao je 35 godina i za sobom je ostavio bogato nasleđe. Njegova odluka da okonča svoj život duboko je potresla literarnu zajednicu, ali takođe je poslužila i tome da se pobudi svijest o pitanjima mentalnog zdravlja unutar japanskog društva.

Nakon smrti, Akutagava je postao još uticajniji u japanskoj književnosti. Ustanovljena je i, danas, najznačajnija japanska književna nagrada koja nosi njegovo ime – Akutagavina nagrada, koja se dodjeljuje novim talentovanim piscima.

Akutagava je zaista jedan od onih autora čija umjetnost i dalje izaziva i inspiriše čitaoce, postavljajući vječna pitanja o ljudskom postojanju, etici i identitetu. Njegov uticaj može se vidjeti u radu mnogih savremenih japanskih pisaca, koji se oslanjaju na Akutagavin stil u naraciji i sposobnost da duboko istražuju ljudsku psihu. Njegov rad nije oblikovao samo japansku književnost, već je imao, i ima, međunarodni uticaj, inspirirajući brojne prevodioce i pisce širom svijeta.

Iako, kao što na početku rekoh, Akutagava vjeruje da je ovaj svijet mračno, neprijateljsko mjesto, on ipak istražuje pitanja egzistencijalne krize i nihilizma. On se pita – ako je život pun apsurda, kako mu možemo dati smisao? Sudeći po onome što je pisao, smisao se nalazi u stvarima koje nas ispunjavaju – poput ljubavi, kreativnosti i traganja za istinom.

Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrici "Stav" nijesu nužno i stavovi redakcije 24kroz7