Estavela je pukotina u kršu u koju se voda sliva za vrijeme suše i iz koje voda izbija tokom kišnog perioda, odnosno u koju voda naizmjenično uvire i iz nje izvire.

Nikšićko polje, zbog određenih specifičnosti, ima čak pet estavela, koje su inače vrlo rijetke. Iz tog razloga su bile predmet naučnog interesovanja mnogih geografa, počev od Jovana Cvijića.

Estavela Gornjepoljski Vir se nalazi u sjevernom dijelu Nikšićkog polja. Osim što je najveća i najjače izražena, nalazi se i na najvećoj nadmorskoj visini (628 m) među svim estavelama dinarskog područja, a ovo predstavlja raritet i u svjetskim okvirima. Kao jako vrelo estavela funkcioniše od oktobra do maja, a kasnije se nivo vode smanjuje jer se ponaša kao ponor.Pošto su ove pojave povezane i uzrokovane količinom padavina u određenom periodu, činjenica je da klimatske promjene čiji smo svjedoci i na ovo imaju uticaj, te je dužina perioda kad estavela kao izvor ili ponor može da varira.

Prije nego što u jesen voda “pokulja”, dolazi do jakog praska, odnosno do takozvanog “pucanja vira”. Zapaženo je da je “pucanje vira” od podizanja akumulacija Krupac i Slano neuporedivo slabije, što navodi na zaključak da podzemni tokovi povezuju ovu estavelu sa njima.

Gornjepoljski Vir je kružnog oblika, prečnika 94 i dubine 90 metara. Sa rijekom Sušicom je povezan kanalom dugim 30 metara. Od 2014. godine je zaštićen tako što je proglašen Spomenikom prirode.

Do Gornjepoljskog Vira može se doći na dva načina: starim putem od Nikšića prema Vidrovanu kroz polje ili skretanjem sa nove zaobilaznice koja od Nikšića vodi ka Žabljaku i Plužinama prema selu Vir. Ako se krene starim putem, prije starog kamenog mosta treba skrenuti lijevo.

Najbolje je poći poslije dobrih kiša jer je i Sušica tada najljepša. Da bi spriječili oticanje rijeke u vir za vrijeme sušnih perioda mještani su sami napravili kamenu branu.

U neposrednoj blizini estavele nalazi se selo Vir. Ono se sredinom 2006. godine našlo u centru pažnje javnosti. Naime, tada je eksplodiralo skladište mina i granata koje se nalazilo u selu. Eksplozija je bila izuzetno jaka. Povrijeđeno je tridesetak ljudi, nekoliko teže. Preko 1000 kuća u okolnih sedam sela je pretrpjelo veću ili manju štetu, a do danas zbog ovoga niko nije odgovarao. Tako je sve kod nas: red prirodnih fenomena i ljepota, red divljih deponija, red nepočinstava na koje nije stavljena tačka.

Ipak, za sad prirodne ljepote pobjeđuju, a do kad – vidjećemo.

Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrici "Stav" nijesu nužno i stavovi redakcije 24kroz7