Evropa će zbog rata u Iranu i agresije Izraela i Sjedinjenih Američkih Država (SAD) najprije platiti ekonomsku cijenu, ali će joj to biti najmanji i najjeftiniji problem.

Prava posljedica po Evropu biće moralna i politička. Ako se kontinent godinama predstavljao kao siguran prostor gdje se poštuju i čuvaju međunarodno i ljudska prava i gdje se uči iz istorijskih pouka, posebno onih nakon 1945, onda je današnji odgovor Evrope na zločine Izraela i SAD-a neviđena sramota. Evropske vlade vrlo nerado govore o svemu što se dešava na Bliskom istoku, dok stručnjaci Ujedinjenih nacija (UN) otvoreno smatraju o tome da Iran treba da prestane sa neisprovociranim napadima. Povelja UN zabranjuje upotrebu sile osim u samoodbrani nakon oružanog napada ili uz odobrenje Savjeta bezbjednosti. S obzirom na to da Evropa to zna, ali ipak bira da ćuti, ona je direktan saučesnik u zločinima koje sprovode vlade Izraela i SAD-a.

Tu dolazimo do najdubljeg evropskog licemjerja. Kontinent koji je Jevrejima donio istrebljenje, geto, logor i progon, sada vlastitu istorijsku krivicu pokušava da opere političkom zaštitom države Izrael, čak i onda kada ta država sprovodi razaranje, genocid, kolektivno kažnjavanje i izaziva regionalnu eskalaciju sukoba. To nije suočavanje s prošlošću, nego njena zloupotreba. Pouka Holokausta nije da jedna istorijska trauma daje trajnu dozvolu za nekažnjivost, već da nijedan narod i nijedna država ne smiju biti prepušteni logici dehumanizacije. Evropa je, međutim, od sjećanja napravila diplomatski štit: umjesto da iz istorije izvuče univerzalni princip “nikada više NIKOME”, ona ga pretvara u selektivnu amnestiju “nikad više za neke, ali možda opet za druge”. Zato je evropska politika prema Bliskom istoku ne samo kukavička, nego i trulo kolonijalna.

Edvard Said je to davno objasnio: “Istok” je u zapadnoj političkoj mašti prostor sa kojim se ne razgovara, nego se o njemu razgovara, prostor koji se tumači i ne priznaje kao subjekat, nego samo kao objekat. To je srž orijentalizma, aparata moći koji proizvodi predstavu o Bliskom istoku kao o vječnom žarištu fanatizma, haosa i nerazuma, kako bi intervencija, okupacija, sankcija i bombardovanje izgledali kao racionalna civilizacijska dužnost. Zato se Iran, Palestina, Liban ili Jemen na evropskom tlu rijetko predstavljaju kao društva nad kojima je izvršeno nasilje.

Zbog toga je danas potpuno tačno reći da je međunarodno pravo mrtvo kao univerzalni princip. Međunarodni krivični sud u Hagu izdao je naloge za hapšenje Benjamina Netanjahua i Joava Galanta još u novembru 2024, zbog ratnih zločina i zločina protiv čovječnosti. Sud postoji, nalozi postoje, pravni mehanizam postoji. Ali, čim pravo dotakne nekoga ko pripada zapadno zaštićenoj sferi moći, počinju izgovori, tumačenja, proceduralna lakrdija i politička relativizacija. To je trenutak smrti međunarodnog prava: ne onda kada ga nasilnik prekrši, nego kada oni koji se u njega zaklinju odbijaju da ga primijene.

Posljedice po Evropu biće unutrašnje i biće bolne. Biće to dalja militarizacija jezika i politike, rast desnice, porast antiimigrantske histerije, nova normalizacija rasizma prema Arapima i muslimanima, novi zakoni nadzora, još dublji osjećaj da su “naši” životi pravno i moralno vredniji od “njihovih”. Svaki rat koji Zapad vodi ili podržava prije ili kasnije obije mu se o glavu. Evropa će možda preživjeti energetski šok i infalciju, ali će mnogo teže preživjeti činjenicu da je pred očima cijelog svijeta ipak izabrala silu umjesto principa.

Zato mi se čini da je najtačnija paralela ona japanska, koju Evropa izbjegava da vidi. Japan poslije 1945. nije mogao pošteno da govori o Hirošimi i Nagasakiju, a da istovremeno zaboravi Nanking, Koreju i sopstvenu imperijalnu brutalnost. Dvije istine morale su stajati jedna pored druge: i da je Japan pretrpio apokaliptično nasilje, i da je bio imperija koja je nanosila nasilje drugima. Tek iz tog bolnog dvogleda može nastati ozbiljna etika mira. Evropa danas radi suprotno. Ona želi da iz svoje istorijske krivice prema Jevrejima izvuče pravo da ćuti pred zločinima izraelske države i agresijom njenih saveznika. Ali istorijska krivica nije valuta kojom se kupuje tuđe stradanje. Ako išta znači sjećanje, onda znači obavezu da se prepozna obrazac, ma ko ga sprovodio i nad kim se sprovodio.

Evropu, dakle, neće razoriti rat u Iranu. Razoriće je vlastita dvoličnost sa kojom je naučila da živi.

Mišljenja i stavovi objavljeni u rubrici "Stav" nijesu nužno i stavovi redakcije 24kroz7